{"id":51096,"date":"2026-03-05T12:41:39","date_gmt":"2026-03-05T12:41:39","guid":{"rendered":"https:\/\/cymru.global\/ein-gwaith\/treftadaeth-heddwch\/treftadaeth-dysgu-byd-eang\/"},"modified":"2026-03-05T12:41:44","modified_gmt":"2026-03-05T12:41:44","slug":"treftadaeth-dysgu-byd-eang","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cymru.global\/cy\/ein-gwaith\/treftadaeth-heddwch\/treftadaeth-dysgu-byd-eang\/","title":{"rendered":"Treftadaeth Dysgu Byd-eang"},"content":{"rendered":"
\n
\n
Cartref Dysgu Byd-eang WCIA<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
Rhaglen ‘Ysgolion Heddwch’ WCIA<\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>
\n

Mae gan athrawon, pobl ifanc a sefydliadau rhagflaenol WCIA yng Nghymru hanes hir o ‘feddwl byd-eang’.<\/p>\n<\/div>

\n

Heddiw, mae Gwaith Dysgu Byd-eang WCIA yn adeiladu ar dreftadaeth hir o addysgwyr Cymreig sy’n arwain y byd o ran ‘Dinasyddiaeth Fyd-eang’. O’r cwricwlwm ‘addysg fyd-eang’ cyntaf ar \u00f4l y Rhyfel Byd Cyntaf, i greu UNESCO ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd, ymgyrch ‘Blwyddyn Ryngwladol y Plentyn’ UNICEF ym 1979, y maes llafur Lefel AO Addysg Datblygu cyntaf yn y 1980au, a’r gwaith arloesol ar \u00f4l 2000 o ADCDF, Addysg ar gyfer Datblygu Cynaliadwy a Dinasyddiaeth Fyd-eang… <\/p>\n<\/div>

\n

Dinasyddiaeth Fyd-eang<\/strong> fu’r cysyniad esblygol wrth wraidd pob cenhedlaeth:<\/p>\n<\/div>

\n
\n

“Dinasyddiaeth fyd-eang yw’r term cyffredinol ar gyfer gweithredoedd cymdeithasol, gwleidyddol, amgylcheddol ac economaidd unigolion a chymunedau sydd \u00e2 meddylfryd byd-eang ar raddfa fyd-eang.”<\/p>\n<\/div>Diffiniad y Cenhedloedd Unedig<\/a> – “Dinasyddiaeth Fyd-eang”<\/cite><\/blockquote>\n<\/div>

\n
\"\"
‘Injan dros Heddwch’: Yn Aberystwyth ym 1935, daeth tr\u00ean llawn cyffro o blant o ysgolion ledled De Sir Aberteifi oddi ar eu ‘Tr\u00ean Heddwch’ arbennig a ddarparwyd gan Reilffordd y Great Western, i fynychu Pasiant Heddwch Aberystwyth ar 8 Mai 1935<\/a> .<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/div>
\n

1920-30au: Pwyllgor Ymgynghorol Addysg Cymru (WEAC)<\/h2>\n<\/div>
\n

Mae addysg wedi bod wrth wraidd Cynghrair y Cenhedloedd Cymru ers ei ddyddiau fel Cynghrair y Cenhedloedd Cymru. Ymgyrch gyntaf un Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru (WLNU) newydd ei ffurfio<\/a> ym mis Mai 1922 oedd ‘ Neges Ddi-wifr y Byd<\/a> Pobl Ifanc’, a adnabyddir yn well fel Neges Heddwch ac Ewyllys Da Ieuenctid Cymru<\/a> – a ddathlodd ei chanmlwyddiant yn 2022, ac sy’n parhau i gael ei darlledu bob mis Mai trwy Urdd Gobaith Cymru<\/a> . <\/p>\n<\/div>

\n

Ym 1922, yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf, cyflwynodd athrawon Cymru gwricwlwm ar gyfer ‘dysgu egwyddorion Cynghrair y Cenhedloedd ym mhob ysgol’. Daeth hyn i gael ei ddathlu fel cynllun ‘addysg fyd-eang’ cyntaf y byd. <\/p>\n<\/div>

\n

Pwyllgor Ymgynghorol Addysg Cymru<\/strong> (WEAC) oedd y corff a oedd wrth wraidd cydlynu ymdrechion ar addysg fyd-eang drwy gydol y 1920au a’r 30au. Yn gynt yn is-bwyllgor o Gyngor Cenedlaethol Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru<\/a> (a fyrheir yn aml i WLNU neu WNC), denodd y WEAC gyfranogiad eang a chynhyrchodd allbwn toreithiog a gyrhaeddodd bob ysgol, athro a phlentyn yng Nghymru. Roedd yr WLNU yn sefydliad aelodaeth gwirfoddol Cymru gyfan gyda changhennau oedolion (cymunedol) ac iau (ysgolion). Cyrhaeddodd yr ymgysylltiad ei uchafbwynt ym 1938 pan oedd 302 o ganghennau iau WLNU<\/strong> mewn ysgolion yn arwain gwaith lleol ar faterion byd-eang yn weithredol. <\/p>\n<\/div>

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>
\n
\n
Gweld nodwedd Diwrnod Addysg Rhyngwladol <\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
Cyfarwyddwr WLNU Parch Gwilym Davies <\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
Sut roedd y WLNU yn gweithio <\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>
\n

Adroddiad Blynyddol 1af WLNU 1922-23 – crynodeb o waith addysgol WEAC tudalennau 5-7<\/a><\/p>\n<\/div>

\n

Awgrymiadau i Athrawon ar Gynlluniau Gwersi am Gynghrair y Cenhedloedd<\/a><\/p>\n<\/div>

\n

Cynadleddau Gregynog ar Addysg Ryngwladol<\/a> , gan y Parch Gwilym Davies 1952<\/p>\n<\/div>

\n

Nodiadau’r Pwyllgor Addysg Ymgynghorol cyfarfod 1af 19-22 Mai 1922<\/a> – 2il gyfarfod 27-30 Hydref 1922<\/a> – 3ydd cyfarfod<\/p>\n<\/div>

\n

Y Lamp a Llosgodd yng Ngregynog<\/a> gan Frederic Evans, 1939<\/p>\n<\/div>

\n

‘ Athrawon a Heddwch y Byd<\/a> ‘, 1924 a 1929<\/a><\/p>\n<\/div>

\n

‘ Addysg Ryngwladol yn Ysgolion Cymru<\/a> a Sir Fynwy’, 1926<\/p>\n<\/div>

\n

Albwm Pasiant Heddwch Aberystwyth<\/a> 1935, un o nifer o ‘Gwyliau Ieuenctid’<\/em> a gefnogwyd gan Bwyllgorau Dosbarth WLNU<\/p>\n<\/div>

\n

Cynllun Ysgoloriaethau Geneva: Arholiadau a Thraethodau Blynyddol Cynghrair y Cenhedloedd (enghraifft 1945<\/a> ac enghraifft 1948<\/a> ), lle’r oedd y wobr yn gyfle i fynychu Ysgol Haf ym Mhencadlys Cynghrair y Cenhedloedd yn Geneva.<\/p>\n<\/div>

\n

Cydweithrediad Deallusol rhwng y Rhyfeloedd<\/a> gan y Parch. Gwilym Davies, 1943<\/p>\n<\/div>

\n
\n
Archifau Pwyllgor Addysg WLNU @ Llyfrgell Genedlaethol <\/a><\/div>\n<\/div>\n\n
\n
Archifau WLNU @ Teml Heddwch<\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>
\n

1940au-50au: WAEWC ac UNESCO<\/h2>\n<\/div>
\n

Roedd yr Ail Ryfel Byd wedi chwalu gobeithion a breuddwydion heddychwyr ac addysgwyr Cymru a oedd wedi gweithio’n ddiflino drwy gydol y 1920au a’r 30au i atal gwrthdaro o’r fath rhag gwaethygu. Roedd Cynghrair y Cenhedloedd wedi cael ei fethu gan yr union genhedloedd a’i gwnaeth, ac roedd argyfyngau’r 1930au yn Abyssinia, Manchuria, Rhyfel Cartref Sbaen a’r Rheinland wedi tanseilio nid yn unig hygrededd y corff rhyngwladol – ond hefyd hyder athrawon a disgyblion mewn adnoddau addysgol a gweithgareddau gan y WEAC (roedd yn rhaid i’r WLNU o reidrwydd gymryd r\u00f4l ‘ymgyrchu gwleidyddol’ gynyddol yn erbyn cynnydd ffasgiaeth yn y 1930au). <\/p>\n<\/div>

\n

Mor gynnar \u00e2 1940, wrth feddwl am sut y gellid symud ‘addysg fyd-eang’ ymlaen y tu hwnt i’r Ail Ryfel Byd, gwnaed y penderfyniad i wahanu gweithgareddau addysgol ac ymgyrchu yn gliriach; ac o 1942 ymlaen ffurfiwyd y WEAC yn WAEWC – Cymdeithas Cymru dros Addysg mewn Dinasyddiaeth y Byd<\/strong> . Roedd hwn yn ‘is-bwyllgor’ o’r WLNU a’r Cyngor Prydeinig dros Addysg mewn Dinasyddiaeth y Byd (CEWC). <\/p>\n<\/div>

\n

Roedd addysgwyr blaenllaw a oedd yn ffurfio Bwrdd WAEWC yn ymwneud \u00e2 ‘gwasanaeth rhyfel’ ar ran Llywodraethau a Gweinidogion y Cynghreiriaid, i lunio cynigion ar gyfer Sefydliad Addysg Rhyngwladol ar \u00f4l y rhyfel<\/strong> – gan adeiladu ar syniadau a fynegwyd yng Nghynhadledd Gregynog olaf cyn yr Ail Ryfel Byd ar Addysg Ryngwladol ym 1937. Dan Gyfarwyddiaeth y Parch. Gwilym Davies, ymgynghorodd WAEWC yn eang ar gyfansoddiad drafft ar gyfer yr hyn a fyddai yn y pen draw yn UNESCO<\/strong> – Sefydliad Addysg, Gwyddoniaeth a Diwylliant y Cenhedloedd Unedig – a’i ddatblygu. <\/p>\n<\/div>

\n