{"id":51148,"date":"2026-03-06T12:30:26","date_gmt":"2026-03-06T12:30:26","guid":{"rendered":"https:\/\/cymru.global\/uncategorized-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/"},"modified":"2026-03-06T12:34:42","modified_gmt":"2026-03-06T12:34:42","slug":"39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/","title":{"rendered":"&#8216;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru"},"content":{"rendered":"<div class=\"container\">\n<p>Gan Craig Owen, Tachwedd 2020 ar gyfer #Temple82 <em>( <sup>82fed<\/sup> pen-blwydd agor y Deml ar 23 Tachwedd 1938)<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\"><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ARCHITECT-OF-PEACE-Percy-Thomas-Construction-of-Wales-Temple-of-Peace.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Lawrlwytho \/ Argraffu Llyfryn PDF<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-button is-style-fill\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"&lt;!--[CDATA[https:\/\/cymru.global\/welsh-peacemakers-feature-articles\/]]--&gt;\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">&#8216;Nodweddion Heddwchwyr&#8217; \u200b\u200bHafan<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-button is-style-fill\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/cymru.global\/wales-temple-of-peace-health\/\">Cartref Teml Heddwch<\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe title=\"Architecture of Wales&#039; Temple of Peace &amp; Health\" width=\"640\" height=\"360\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/QaPCffV1CJg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Cynnwys<\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Y Weledigaeth: Briff David Davies ar gyfer Teml Heddwch<\/li><li>Y Pensaer: Pwy oedd Percy Thomas?<\/li><li>Y Cyfnod: Art Deco ac Efeilliaid Eiconig Cymru \u2013 y Brangwyn a&#8217;r Deml<\/li><li>Y Dyluniad: Cynnig Percy Thomas ym 1929; Deunyddiau Ystyr<\/li><li>Yr Adeiladwaith: Gobaith yng nghanol y Dirwasgiad Mawr<\/li><li>Y Sylfeini: Gosod y Garreg Sylfaen, 1937<\/li><li>Yr Agoriad Mawr: 23 Tachwedd 1938 \u2013 Minnie James yn troi&#8217;r &#8216;Allwedd i&#8217;r Dyfodol&#8217;<\/li><li>Y Wobr: Medal Aur Frenhinol RIBA am Bensaern\u00efaeth<\/li><li><strong>Pensaern\u00efaeth a Mannau&#8217;r Deml<\/strong> <em>(lledaeniad canol)<\/em> : Portico (16), Vestibwl y Fynedfa (17), Crypt a Llyfr y Cofio (18), Neuadd y Cenhedloedd (19), Siambr y Cyngor (20), Adain Heddwch ac Iechyd (21).<\/li><li>Y Pwrpas: Yr Ail Ryfel Byd; Heddwch ar \u00f4l y Rhyfel a&#8217;r Cenhedloedd Unedig; Iechyd ar \u00f4l y Rhyfel a&#8217;r GIG<\/li><li>Esblygiad \u2013 Newidiadau yn y Deml dros Amser: O&#8217;r Sector Preifat i&#8217;r Sector Cyhoeddus, Bomio Terfysgol 1967 (24), 1973 Sefydlu WCIA, Cartref Cynulliad Cymru (25); Rhestru Gradd II CADW \/ RCAHMW, 1975 (25-26); Llyfr Coffa&#8217;r Ail Ryfel Byd (26), 2010 Hygyrchedd (27)<\/li><li>Y Sgrin Fawr: Y Deml mewn ffilm &#8211; Dr Who (27), Sherlock (28), His Dark Materials (29)<\/li><li>Y Deml Heddiw: mae&#8217;r Genhadaeth yn Byw Ymlaen \u2013 Penblwyddi (30), WCIA a Phrifysgol Caerdydd (31).<\/li><li>Teithiau Teml, Archifau Teml a Llogi Lleoliadau<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4512\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Lledaeniad canol atodiad y Western Mail ar 23 Tachwedd 1938, yn dathlu &#8216;gem bensaern\u00efol&#8217; newydd Cymru<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Cyflwyniad<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4456\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180629_150745.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><figcaption><em>Agoriad Teml Heddwch ac Iechyd Cymru ar 23 Tachwedd 1938, gyda&amp;#39;r Pensaer Percy Thomas (y dde), y sylfaenydd yr Arglwydd Davies Davies o Landinam (canol), a Mrs Minnie James o Ddowlais (y chwith) &#8211; a agorodd y Deml ar ran &amp;#39;mamau Cymru a&amp;#39;r Byd sydd wedi colli eu bywydau oherwydd rhyfel&amp;#39;, gydag allwedd aur wedi&amp;#39;i hysgythru a gyflwynwyd iddi gan y Pensaer<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae gan Deml Heddwch Cymru etifeddiaeth bensaern\u00efol unigryw: yr unig adeilad cyhoeddus, yng Nghymru ac yn fyd-eang, sydd wedi&#8217;i gysegru i ddau achos heddwch ac iechyd &#8211; wedi&#8217;i roi fel etifeddiaeth i genedlaethau&#8217;r dyfodol, gan y genhedlaeth a oroesodd y Rhyfel Byd Cyntaf.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Gweledigaeth wreiddiol David Davies o Landinam oedd y Deml \u2013 y gwnaeth ei brofiad o wasanaethu fel milwr yn ffosydd Ffrainc gyda\u2019r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig ei ddychryn gymaint, fel llawer o\u2019i genhedlaeth, nes iddo ymroi ei fywyd wedi hynny i adeiladu heddwch a chydweithredu. Ond y <strong>Pensaer o Sir Benfro a Chaerdydd, Percy Thomas, a gododd i\u2019r her o droi gweledigaeth Davies yn frics a morter: creu &#8216;adeilad heddwch, ar gyfer adeiladu heddwch&#8217;.<\/strong>      <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Roedd yn her a fyddai\u2019n ennill Urdd Farchog i Percy Thomas, a\u2019r Fedal Aur Frenhinol am Bensaern\u00efaeth; a byddai\u2019n gadael i Gymru etifeddiaeth unigryw o gyfnod Art Deco, pensaern\u00efaeth Neoglasurol sydd wedi ysgogi cenedlaethau ers hynny i ddilyn y genhadaeth dros <strong>heddwch ac iechyd.<\/strong> Trwy waith sefydliadau sydd wedi\u2019u lleoli yn y Deml dros 8 degawd, i\u2019r ysbrydoliaeth ar y sgrin ar gyfer bydoedd realiti amgen &#8211; o \u2018Doctor Who\u2019 i \u2018His Dark Materials\u2019 &#8211; mae creadigaeth Syr Percy yn parhau i ysbrydoli hyd heddiw.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ar gyfer 82fed Pen-blwydd y Deml, dyma stori ei Phensaern\u00efaeth \u2013 a&#8217;i Phensaer.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y WELEDIGAETH: Crynodeb David Davies ar gyfer &#8216;Teml i Heddwch&#8217;<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-medium\"><img decoding=\"async\" width=\"208\" height=\"300\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-208x300.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13260\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-208x300.jpeg 208w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-800x1153.jpeg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-768x1107.jpeg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-710x1024.jpeg 710w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1-1x1.jpeg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/David-Davies-as-Soldier-in-Royal-Welsh-Fusiliers-WW1-Davies-Family-Collections-1.jpeg 888w\" sizes=\"(max-width: 208px) 100vw, 208px\" \/><figcaption><em>David Davies fel Milwr yn y Rhyfel Byd Cyntaf<\/em> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mor gynnar \u00e2 1919 y cynigiodd David Davies ei &#8216;weledigaeth&#8217; gyntaf ar gyfer Teml Heddwch fel cofeb briodol i&#8217;r rhai a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf \u2013 ar gyfer safle <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Devonshire_House\">Devonshire House<\/a> yn Llundain. Ystyriodd pwyllgor dan arweiniad Dug Connaught a&#8217;r Ysgrifennydd Tramor Is-iarll Grey, gyda 28 o ddinasyddion cynrychioliadol yr Ymerodraeth Brydeinig, gofeb radical Davies ar gyfer y Rhyfel Byd Cyntaf: <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>&#8216; <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157711551281626\">Cynnig ar gyfer Codi Neuadd y Cenhedloedd ar safle T\u0177 Devonshire, 1919<\/a> &#8216; &#8211; Archif ar Flickr (wedi&#8217;i ddigido o Archifau WLNU, NLW).<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ni wireddwyd cynnig T\u0177 Devonshire &#8211; gyda datblygwyr yn caffael y safle ym 1920 ar gyfer gwesty a bloc o fflatiau, ac yna swyddfeydd newydd o 1926. Fodd bynnag, o 1922 &#8211; gyda sefydlu Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru fel &#8216;grym ymgyrchu dros heddwch byd-eang&#8217; Cymru &#8211; dilynodd David Davies ei &#8216;greddfau cenedlaethol&#8217; mwy naturiol i <em>Gymru arwain y ffordd<\/em> . <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Gyda dadorchuddio Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru yng <a href=\"http:\/\/www.cardiffparks.org.uk\/cathays\/info\/alexandragardens.shtml\">Ngerddi Alexandra<\/a> , <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Cathays_Park\">Parc Cathays<\/a> ym mis Tachwedd 1928 \u2013 a ddadorchuddiodd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Edward_VIII\">Edward, Tywysog Cymru<\/a> i nodi <sup>10fed<\/sup> Pen-blwydd y Cadoediad \u2013 cynigiodd Davies eto Deml Heddwch, yn gartref i <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/temple-of-peace-teml-heddwch\/stori-llyfr-y-cofio\/\">Lyfr Coffa Cymru o&#8217;r Rhyfel Byd Cyntaf<\/a> , i&#8217;w lleoli gyferbyn \u00e2 Gerddi Alexandra, fel rhan o&#8217;r cynlluniau datblygu ar gyfer Canolfan Ddinesig Caerdydd. Cynigiodd <strong>Corfforaeth Dinas Caerdydd<\/strong> y tir i alluogi&#8217;r &#8216;weledigaeth i ddod yn realiti&#8217; \u2013 ac felly dechreuodd David Davies <strong>gomisiynu Percy Thomas ar unwaith i greu dyluniad eiconig, modern a fyddai&#8217;n adlewyrchu, mewn brics a morter, &#8216;adeiladu heddwch ar gyfer adeiladu heddwch&#8217;<\/strong> . <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y PENSEIRI: Pwy oedd Percy Thomas?<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-thumbnail\"><img decoding=\"async\" width=\"200\" height=\"200\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-200x200.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4489\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-200x200.jpg 200w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-800x800.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-100x100.jpg 100w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-600x600.jpg 600w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-900x900.jpg 900w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Sir-Percy-Thomas-at-Opening-of-Temple-of-Peace-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><figcaption>Pensaer Syr Percy Thomas<br\/> (Archifau&#8217;r Deml)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ganwyd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Percy_Thomas\">Percy Edward Thomas<\/a> (1883-1969) yn fab i gapten m\u00f4r o Arberth, Sir Benfro, a thyfodd i fyny yn wreiddiol yn South Shields, Northumberland cyn i&#8217;r fasnach lo ffyniannus ddenu&#8217;r teulu i ddinas borthladd lewyrchus Caerdydd. O oedran cynnar, aeth y Percy ifanc gyda&#8217;i dad i ddinasoedd fel St Petersburg, Odessa, Istanbul, Fiume a Genoa, profiadau rhyngwladol a fyddai&#8217;n lliwio ei yrfa. Ym 1897, bu farw ei dad (Christmas Thomas) ar y m\u00f4r, a chladdwyd ef yn Leghorn (Livorno heddiw). Gyda chefnogaeth ei fam, Cecilia, datblygodd y Percy ifanc ddiddordeb mewn pensaern\u00efaeth, a chymerodd erthyglau am 5 mlynedd yn swyddfeydd EH Burton o Gaerdydd, o 1898.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn ddim ond 20 oed, enillodd gystadleuaeth genedlaethol Cymru ar gyfer pensaern\u00efaeth yn eisteddfod Genedlaethol Llanelli ym 1903. Ar \u00f4l rhai blynyddoedd yn Swydd Gaerhirfryn a Chaerfaddon, ar \u00f4l cydweithio&#8217;n agos mewn cystadlaethau gyda&#8217;i gyd-bensaer a&#8217;i ffrind hirdymor Ivor Jones \u2013 gan gynnwys y dyluniad ym 1911 ar gyfer Coleg Technegol Caerdydd \u2013 dychwelodd Percy i Gaerdydd ym 1912 i sefydlu practis mewn partneriaeth ag Ivor. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Arweiniodd dechrau\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf a oedd ar fin digwydd at orfodaeth orfodol i Percy ymuno \u00e2\u2019r Artists Rifles o 1915, a chafodd ei bostio i\u2019r Somme lle dyfarnwyd OBE milwrol iddo. Wedi\u2019i ryddhau o wasanaeth y fyddin ym 1919, dychwelodd i ymarfer yng Nghaerdydd lle daeth yn gyflym i amlygrwydd fel meddwl blaenllaw ar yr adeg pan oedd mudiad <strong>Art Deco<\/strong> yn sefydlu\u2019r hyn a fyddai\u2019n dod yn \u2018arddull bensaern\u00efol rhyng-ryfeloedd\u2019 eiconig. Enillodd <a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?client=safari&amp;rls=en&amp;q=percy+thomas+partnership&amp;ie=UTF-8&amp;oe=UTF-8\">Partneriaeth Percy Thomas<\/a> lawer o gystadlaethau am gomisiynau pwysig, gan gynnwys dylunio campws newydd ar gyfer Coleg Prifysgol Aberystwyth, Brangwyn\/Neuadd y Guild yn Abertawe, a\u2019r <strong>Deml Heddwch eiconig \u2014 a gomisiynwyd yn uniongyrchol gan<\/strong> <a href=\"https:\/\/biography.wales\/article\/s2-DAVI-DAV-1880\"><strong>yr Arglwydd Davies<\/strong><\/a> <strong>\u2014 ym Mharc Cathays, Caerdydd<\/strong> . <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ymgymerodd Syr Percy \u00e2&#8217;i waith mwyaf cyflawn a dathlus yn ystod y cyfnod rhwng y rhyfeloedd. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, daeth yn ffigur blaenllaw yn y gwaith o ailadeiladu Cymru ddiwydiannol ar \u00f4l y rhyfel, o Felinau Dur Abarafon a Llanelli i Orsaf B\u0175er Aberddawan, a&#8217;r Bont Hafren gyntaf, 1960. Roedd ganddo 3 merch a mab, Norman Thomas, a barhaodd \u00e2 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Percy_Thomas_Partnership\">Phartneriaeth Percy Thomas<\/a> yn dilyn ei farwolaeth ym <strong>mis Awst 1969.<\/strong> Parhaon nhw mewn ymarfer tan 2004, pan &#8211; yn dilyn adeiladu <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Wales_Millennium_Centre\">Canolfan Mileniwm Cymru<\/a> eiconig ym Mae Caerdydd &#8211; prynwyd PTP gan <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Capita\">Capita Construction Group<\/a> .   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"alignright size-medium\"><img decoding=\"async\" width=\"225\" height=\"300\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-225x300.jpg\" alt=\"Syr Percy Thomas wedi'i bortreadu yn Atodiad y Western Mail ar 23 Tachwedd 1938 ar gyfer agor Teml Heddwch Cymru\" class=\"wp-image-13582\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-225x300.jpg 225w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-800x1067.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-768x1024.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/39-Percy-Thomas-Architect-of-the-Temple-of-Peace-form-1938-Opening-Supplement.jpg 1440w\" sizes=\"(max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><figcaption><em>Syr Percy Thomas wedi&#8217;i bortreadu yn y Western Mail<br\/> 23 Tachwedd 1938 Atodiad ar gyfer agor Teml Heddwch Cymru<\/em><br\/> (Archifau&#8217;r Deml)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Amlygrwydd Pensaern\u00efol<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>O&#8217;r <a href=\"https:\/\/biography.wales\/article\/s2-THOM-EDW-1883\">Geiriadur Bywgraffiadau Cymreig<\/a> :<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cEtholwyd Percy Thomas yn Llywydd <strong>Sefydliad Brenhinol Penseiri Prydain<\/strong> ym 1935, ac ym 1939 dyfarnwyd iddo eu <strong>medal aur brenhinol<\/strong> &#8211; un o&#8217;r ychydig benseiri i dderbyn y ddau anrhydedd.<\/em> <em>Dyfarnwyd iddo fedal efydd RIBA ym 1930, am siop newydd James Howell yng Nghaerdydd, ym 1935 am Ganolfan Ddinesig Abertawe, ym 1938 am Neuadd y Dref Swinton a Pendlebury ac ym <strong>1939 am Deml Heddwch<\/strong> . Diddymwyd y bartneriaeth ag Ivor Jones ym 1937 trwy gydsyniad a gweithiodd ar ei ben ei hun tan 1946, pan gymerodd ei fab Norman i bartneriaeth.\u201d<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cYm 1943 cafodd ei ethol yn llywydd RIBA am yr ail dro &#8211; yr unig ragflaen oedd Syr William Tite ym 1867. Gwasanaethodd y cyngor am 2 flynedd, a chafodd ei ethol am flwyddyn arall ym 1945, gan ddal y llywyddiaeth am bum mlynedd felly. Ef oedd yn bennaf gyfrifol am gymodi buddiannau ymarferwyr preifat a chorff swyddogol y penseiri, a oedd erbyn hyn yn y mwyafrif, ac yn y modd hwn, gyda llaw, trawsnewidiodd y sefydliad o fod wedi&#8217;i leoli yn Llundain i fod yn wirioneddol genedlaethol y DU.\u201d<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>\u201cDywedir bod gan arddull bensaern\u00efol Percy dair rhinwedd arbennig: <strong>Cymesuredd, Symlrwydd, a Diffuantrwydd<\/strong> .\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/d3d00swyhr67nd.cloudfront.net\/_source\/SW_GV_location_image_3.jpg\" alt=\"\"\/><figcaption><a href=\"https:\/\/artuk.org\/visit\/venues\/brangwyn-hall-7566\">Neuadd Brangwyn ar &#8216;ArtUK Venues&#8217;<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>YR OES: Art Deco, Neo-glasuriaeth &#8211; ac Efeilliaid Eiconig Cymru<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dechreuodd y <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Art_Deco\">mudiad &#8216;Art deco&#8217;<\/a> \u2013 <em>\u201cArts Decoratifs\u201d<\/em> \u2013 a gysylltir mor fawr ag arddull weledol y 1920au-30au, yn Ffrainc ychydig cyn y Rhyfel Byd Cyntaf ond &#8216;dechreuodd ffynnu&#8217; yn dilyn <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/International_Exhibition_of_Modern_Decorative_and_Industrial_Arts\">Arddangosfa Paris 1925<\/a> , gan ddylanwadu ar ddylunio o adeiladau a llongau cefnfor, i drenau a dodrefn.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ym 1930, ar yr un pryd, comisiynwyd Percy Thomas gan David Davies i ddylunio &#8216;Teml Heddwch&#8217;, ac enillodd ef ac Ivor Jones gystadleuaeth hefyd i ddylunio <a href=\"https:\/\/www.swansea.gov.uk\/brangwynhistory\">Neuadd y Ddinas, Abertawe<\/a> \u2013 yr adeilad y daeth Percy ei hun i&#8217;w farnu fel ei &#8216;llwyddiant mwyaf&#8217;. Hyd heddiw, mae Neuadd y Ddinas yn dal y <a href=\"http:\/\/www.brangwyn.co.uk\/about\/the-brangwyn-panels\/\">Paneli Brangwyn<\/a> eiconig, a gomisiynwyd fel cofeb genedlaethol i&#8217;r rhai a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf gan D\u0177&#8217;r Arglwyddi. Wedi&#8217;u peintio gan yr artist Cymreig <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Frank_Brangwyn\">Syr Frank Brangwyn<\/a> \u2013 ffoadur o Wlad Belg yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a gynigiwyd lloches iddo yng Nghymru \u2013 gwrthodwyd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Frank_Brangwyn#The_British_Empire_Panels\">y &#8216;Paneli Ymerodraeth&#8217;<\/a> gan yr Arglwyddi am fod yn rhy &#8216;lliwgar a ffantastig&#8217;. Cafodd Cyngor Abertawe&#8217;r 16 panel \u2013 5 mlynedd o waith yn gyfanswm o 3,000 troedfedd sgw\u00e2r \u2013 a &#8216;chododd Percy Thomas do&#8217; ei ddyluniad ar gyfer Neuadd y Ddinas i ddarparu ar gyfer y gofeb eiconig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Wedi&#8217;i agor ar <sup>23<\/sup> Hydref 1934, mae <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Swansea_Guildhall\">Neuadd y Ddinas<\/a> wedi bod wrth wraidd bywyd Abertawe ers hynny.      <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-medium\"><img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"239\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-300x239.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5784\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-300x239.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-800x638.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-768x613.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-1536x1226.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-1024x817.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Brangwyn-Panel.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/BrangwynPanelsSwansea-NawryrAwr.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13584\" width=\"480\" height=\"255\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/BrangwynPanelsSwansea-NawryrAwr.jpg 640w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/BrangwynPanelsSwansea-NawryrAwr-300x159.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/BrangwynPanelsSwansea-NawryrAwr-400x213.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/BrangwynPanelsSwansea-NawryrAwr-2x1.jpg 2w\" sizes=\"(max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><figcaption><em>Paneli Brangwyn,<\/em> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Brangwyn_Hall\"><em>Comin Wikimedia<\/em><\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cDyfarnwyd medal Efydd RIBA iddo [Y Brangwyn], ac mae wedi\u2019i Restru fel Gradd 1 gan Cadw fel \u2018yr adeilad pwysicaf yng Nghymru yn ei gyfnod\u2019. Mae ganddo gynllun eiconograffig diddorol, gyda delweddaeth Llychlynnaidd yn cyfeirio at hanes hynafol Abertawe. Roedd yn bolisi bwriadol bod cymdeithasau cenedlaethol a lleol Cymru yn chwarae rhan bwysig yn y cynllun addurniadol ledled yr adeilad.\u201d  <\/em><strong>Elaine Davey, Traethawd PhD Prifysgol Caerdydd, 2014<\/strong> <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn 2018, ysbrydolodd y stori y tu \u00f4l i &#8216;Baneli Ymerodraeth Prydain&#8217; Brangwyn <a href=\"https:\/\/www.nowthehero.wales\/the-brangwyn-panels\">Gynhyrchiad Celfyddydau Canmlwyddiant WW100 14-18NOW &#8216;Now the Hero&#8217;<\/a> , dan arweiniad yr Artist Cymreig Marc Rees mewn cydweithrediad \u00e2 rhaglen Cymru dros Heddwch WCIA a llawer o sefydliadau celfyddydau cymunedol yn Abertawe.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Mwy am Syr Percy Thomas<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>&#8216; <a href=\"https:\/\/biography.wales\/article\/s2-THOM-EDW-1883\">THOMAS, Syr Percy Edward (1883-1969)<\/a> , Pensaer ac Ymgynghorydd Cynllunio &#8211; <strong>Geiriadur Bywgraffiad Cymru<\/strong> , gan Norman Percy Thomas (1915-1989)<\/li><li><a href=\"https:\/\/orca.cf.ac.uk\/65921\/3\/DaveyThomasNAJWS.pdf\">&#8216;Pensaer Cenedlaethol? Ymarfer Percy Thomas a Hunaniaeth Genedlaethol Cymru&#8217;<\/a> \u2013 Traethawd PhD gan Elaine Davey, Ysgol Gynllunio a Daearyddiaeth Prifysgol Caerdydd, 2013.<\/li><li><a href=\"https:\/\/orca.cf.ac.uk\/65921\/3\/DaveyThomasNAJWS.pdf\">&#8216;Prif Greawdwr Cymru Fodern: Etifeddiaeth Esgeulusedig Percy Thomas&#8217;<\/a> gan Elaine Davey a Huw Thomas, Ysgol Gynllunio a Daearyddiaeth Prifysgol Caerdydd, 2014.<\/li><li>Mae &amp;#39; <a href=\"https:\/\/twitter.com\/cellsoul\/status\/1000039079311011842\/photo\/1\">Ail-lunio&amp;#39;r Wladwriaeth<\/a> : Pensaern\u00efaeth Rhyngryfeloedd Syr Percy Thomas&amp;#39;, bywgraffiad pensaern\u00efol a hanes cymdeithasol o weithiau Percy Thomas, yn cael ei ysgrifennu gan <a href=\"https:\/\/researchportal.bath.ac.uk\/en\/persons\/robert-proctor\">Robert Proctor o Brifysgol Caerfaddon<\/a> (Adran Pensaern\u00efaeth a Pheirianneg Sifil). Mae WCIA yn ddiolchgar am gyngor a mewnbwn Rob Proctor i ddehongli treftadaeth ar Deml Heddwch. <\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"498\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-1024x498.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13614\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-1024x498.png 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-800x389.png 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-300x146.png 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-768x374.png 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-400x195.png 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas-2x1.png 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Proposed-Welsh-National-Memorial-Buildings-Temple-of-Peace-Percy-Thomas.png 1091w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y DYLUNIAD: &#8216;Adroddiad y Penseiri&#8217; gan Percy Thomas o 1929<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Efallai mai&#8217;r ffordd orau o grynhoi&#8217;r &#8216;her ddylunio&#8217; a gyflwynir gan weledigaeth David Davies ar gyfer Teml Heddwch Cymru yw yng ngeiriau Percy Thomas ei hun \u2013 fel y&#8217;i mynegwyd ym mharagraff agoriadol yr adroddiad a gyflwynwyd i <em>Bwyllgor Cymdeithas Goffa Genedlaethol Cymru&#8217;r Brenin Edward VII,<\/em> a gafodd y dasg o oruchwylio creu&#8217;r Deml.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-large is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>\u201cY broblem y galwyd ar y Penseiri i\u2019w datrys oedd dylunio adeilad a fyddai nid yn unig yn darparu llety ar gyfer Pencadlys y Gymdeithas Goffa ac Undeb Cynghrair y Cenhedloedd, ond a fyddai hefyd yn cynnwys <strong>Teml Heddwch<\/strong> , a dymuniad yr hyrwyddwyr oedd, gan mai <strong>Heddwch ac Iechyd<\/strong> yw\u2019r ddau brif syniad sy\u2019n sail i\u2019r sefydliadau uchod, ei fod yn dymuno i\u2019r syniadau hyn <strong>gael eu mynegi ym Mhensaern\u00efaeth yr Adeilad<\/strong> .<\/em><\/p><p><em>Drwy hyn, ei fwriad oedd <strong>cyfleu i genedlaethau&#8217;r dyfodol<\/strong> bwysigrwydd y ddau syniad hyn a gwneud i&#8217;r adeilad wasanaethu&#8217;r ddau bwrpas o atgoffa rhywun o <strong>drychineb y Rhyfel Mawr<\/strong> &#8211; a&#8217;r <strong>gwersi i&#8217;w dysgu<\/strong> ohoni &#8211; ac o <strong>benderfyniad y Genedl<\/strong> i ymdopi \u00e2 phl\u00e2 Twbercwlosis.<\/em><\/p><p><strong><em>Mae&#8217;r lluniadau cysylltiedig yn dangos sut mae&#8217;r syniadau hyn wedi&#8217;u mynegi yn nyluniad allanol a mewnol yr adeilad.<\/em><\/strong> <\/p><cite>Percy Thomas, Hydref 1929<\/cite><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Gweler &#8216; <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/874786\">Adroddiad y Penseiri: Cymdeithas Goffa&#8217;r Brenin Edward VII, Adeiladau Arfaethedig &#8211; Parc Cathays, Caerdydd<\/a> &#8216; ar Gasgliad y Werin Cymru (a gyflwynwyd gan Percy Thomas i David Davies, pwyllgor ar y cyd WNMA a WLNU, Hydref 1929).<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae&#8217;r adroddiad yn cynnig cipolwg amhrisiadwy ar feddwl pensaern\u00efol ac arwyddoc\u00e2d y deunyddiau a gafodd eu hintegreiddio i gysyniadau Percy Thomas ar gyfer Teml Heddwch Cymru:<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cMae\u2019r <strong>arddull Ionig Groegaidd<\/strong> wedi\u2019i mabwysiadu ar gyfer yr uchelfannau.. uchafbwynt cyflawniad yng <strong>Nghelfyddydau Heddwch<\/strong> gan y Groegiaid Hynafol\u2026<\/em> [trwy] <em>effaith gyfan o heddwch ac urddas&#8230; gobeithir dal awyrgylch heddwch a <strong>gorffwys y Temlau hynafol<\/strong> &#8230;. O sbringiau\u2019r cromenni, mae ffrisiau cerfiedig yn dwyn arfbeisiau <strong>cenhedloedd y Gynghrair<\/strong> , yn gorffen mewn <strong>Tabled Goffa<\/strong> uwchben yr Allor, lle bydd <strong>Llyfr y Cofio yn gorffwys<\/strong> .\u201d<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Lluniadau Cysyniadol ac Uwchluniau<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3753\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1930-Temple-proposed-elevations.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Archifau Teml Heddwch wedi&#8217;u digideiddio ar Gasgliad y Werin Cymru<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Pensaern\u00efaeth ac Adeiladu Teml Heddwch \u2013 Casgliadau &#8211; <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/collections\/888316\">https:\/\/www.peoplescollection.wales\/collections\/888316<\/a><\/li><li>Adroddiad y Penseiri, 1929: Adeiladau Arfaethedig ar gyfer Cymdeithas Goffa Genedlaethol y Brenin Edward VII \u2013 Cyflwyniad tendr gan Percy Thomas &#8211; <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/874786\">https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/874786<\/a><\/li><li>Adeiladau Coffa Cenedlaethol Arfaethedig, Caerdydd <em>(o &#8216;The Builder&#8217;, Ionawr 1931) &#8211;<\/em> <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/874696\">https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/874696<\/a><\/li><li>Gohebiaeth Bensaern\u00efol ynghylch adeiladu Teml Heddwch &#8211; <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/886176\">https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/886176<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Deunyddiau Ystyr<\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>\u201cDylai\u2019r syniadau o heddwch ac iechyd a fynegir drwy Bensaern\u00efaeth yr Adeiladau Coffa gyfleu i genedlaethau\u2019r dyfodol bwysigrwydd\u2026 [rhyngwladoldeb] fel gwers y Rhyfel Mawr\u2026\u201d  <em>Percy Thomas, Adroddiad y Penseiri 1929<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Felly dechreuodd y sylfaenwyr adeiladu Teml gyfoethog mewn symbolaeth, lle&#8217;r oedd gan bob deunydd ystyr ac arwyddoc\u00e2d dyfnach: wedi&#8217;i ddewis yn fwriadol o bob cwr o&#8217;r byd, gyda &#8216;haenau&#8217; o darddiad yn anrhydeddu cenhedloedd y byd.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Carreg<\/strong> \u2013 Carreg Portland y DU ( <em>portico a ffas\u00e2d<\/em> ), Teils Coch Tywyll Eidalaidd ( <em>to<\/em> ), Lafa Folcanig Sisilaidd <em>(llawr y Deml, mandyllog ar gyfer gwresogi dan y llawr)<\/em> , Carreg Caerfaddon y DU ( <em>nenfwd bwaog<\/em> <em>crypt<\/em> )<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-1024x683.jpg\" alt=\"cwpl yn sefyll yn y ffenestr ganol rhwng pileri marmor du yn neuadd farmor teml heddwch\" class=\"wp-image-10400\" width=\"512\" height=\"342\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-800x533.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-300x200.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-768x512.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-600x400.jpg 600w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-400x267.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Laura-Matt-275-of-462-smaller.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Marmor<\/strong> \u2013 Mereuil Ffrengig ( <em>llawr y fynedfa<\/em> ) a Larrys Mouchette ( <em>waliau\u2019r fynedfa<\/em> ); Trafertin Rhufeinig Eidalaidd ( <em>sgwariau\u2019r Deml<\/em> ) a Trani Mirabelle ( <em>waliau\u2019r Deml<\/em> ), Marmor Du Awstraliaidd gydag Aur ( <em>colofnau\u2019r Deml<\/em> ), Marmor Connemara Gwyddelig (sgertinau), Marmor Fflemeg Gwlad Belg ( <em>pedal Llyfr y Cofio<\/em> )  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Gwaith Metel a Goleuadau<\/strong> \u2013 Efydd Ffrengig ( <em>cas Llyfr Coffa, Gatiau\u2019r Grypt, Ffenestri Portico a griliau gwresogi<\/em> ), Dur Birmabright ( <em>Gatiau\u2019r Deml<\/em> ), Dur Staybright (Sheffield) ( <em>gril siambr organ<\/em> ), gwydr Awstriaidd ( <em>ffenestri<\/em> ), <em>goleuadau crog<\/em> Tsiecoslofacia.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Gwaith Coed<\/strong> \u2013 Cnau Ffrengig Awstralia ( <em>Cypyrddau Llyfrgell<\/em> ), <em>lloriau parquet<\/em> Derw Cymreig, <em>drysau<\/em> Masarn Canada a <em>fframiau ffenestri<\/em> Sbriws Sweden. Mae&#8217;r Deml yn <strong>cael ei chynhesu<\/strong> trwy baneli anweledig wedi&#8217;u claddu yn y lloriau a thu \u00f4l i&#8217;r finerau wal marmor \u2013 arloesedd uwch ar gyfer ei gyfnod. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>YR ADEILAD: Gobaith yng nghanol y Dirwasgiad Mawr<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Fodd bynnag, cyn gynted ag y cyflwynodd Percy Thomas ei weledigaeth bensaern\u00efol ar gyfer Teml Heddwch Cymru, atgyfnerthodd digwyddiadau byd-eang gyd-ddibyniaeth Cymru \u00e2&#8217;r byd ehangach. Yn gyflym, llyncodd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Wall_Street_Crash_of_1929\">Cwymp Wall Street 1929<\/a> y byd, wrth i <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Great_Depression\">Ddirwasgiad Mawr y 1930au<\/a> greu dirywiad economaidd a thrallod ledled yr Unol Daleithiau, y DU, Ewrop a&#8217;r Ymerodraethau sy&#8217;n weddill.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Daeth bron pob prosiect adeiladu cyhoeddus i ben, gan gynnwys Canolfan Ddinesig Caerdydd. Am beth amser, roedd yn ymddangos bod gweledigaeth Teml Heddwch ar fin llithro i hanes. Fodd bynnag, ym 1934, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Baron_Davies\">camodd yr Arglwydd David Davies \u2013 a urddwyd<\/a> ym 1933 gan y Prif Weinidog <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ramsay_MacDonald\">Ramsey MacDonald<\/a> am ei &#8216;ymroddiad gydol oes i heddwch&#8217; \u2013 i&#8217;r bwlch gyda rhodd o \u00a358,000 o &#8216;gronfa suddo&#8217; (gwerth \u00a34.04 miliwn ar werthoedd 2019) i alluogi&#8217;r gwaith adeiladu i fynd rhagddo&#8217;n gyflym, gyda chyllid cyfatebol (o \u00a312,000) i ddod o danysgrifiadau cyhoeddus a godwyd trwy <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/uncategorized\/dyn-cenhadaeth-a-mudiad-undeb-cynghrair-y-cenhedloedd-cymru-a-gwilym-davies\/\">Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru<\/a> , trwy fentrau fel <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/uncategorized-cy\/diwrnodau-daffodil-y-1920au-30au-dathlu-gweithredu-cymunedol-ar-draws-cymru-worldpeaceday\/\">&#8216;Diwrnodau Daffodil<\/a> &#8216; a drefnwyd gan gymunedau ledled Cymru.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Erbyn 1936, roedd y tanysgrifiadau wedi cyrraedd pwynt lle gallai gwaith ddechrau; a daeth adeiladu&#8217;r Deml yn symbol o obaith i lawer o Gymry, nid yn unig yng nghanol y Dirwasgiad Mawr &#8211; ond yn erbyn dechrau Rhyfel Cartref Sbaen, Ffasgiaeth Ewropeaidd gynyddol, ac esgyniad Hitler yn yr Almaen. I lawer, ni fu erioed yr amser am Deml Heddwch mor frys. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Comisiynwyd y contractwyr adeiladu <strong>EJ Turner and Sons,<\/strong> a oedd wedi&#8217;u lleoli ar Ffordd Penarth, i adeiladu&#8217;r Deml ei hun rhwng 1937 a 1938, gyda Percy Thomas yn goruchwylio pob agwedd ar y dyluniad. Wrth i Nadolig 1936 agos\u00e1u, cafodd gwirfoddolwyr ifanc di-waith eu recriwtio i helpu <strong>i glirio safle Teml Heddwch<\/strong> ym Mharc Cathays \u2013 gyda&#8217;r wobr o &#8216;boncyffion ar gyfer y Nadolig&#8217;. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-1024x791.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13586\" width=\"768\" height=\"593\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-1024x791.png 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-800x618.png 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-300x232.png 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-768x593.png 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-1536x1186.png 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-388x300.png 388w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image-1x1.png 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/4-1936-Ground-Clearance-Temple-of-Peace-image.png 1920w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption><em>Toriad o South Wales Argus, Rhagfyr 1936<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y GARREG SYLFAEN:<\/strong> 8 Ebrill 1937<\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"606\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-606x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10154\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-606x1024.jpg 606w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-800x1351.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-178x300.jpg 178w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-768x1297.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-910x1536.jpg 910w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6-Closeup-of-Foundation-Stone-low-angle-with-bronze-windows-and-pillars.jpg 1137w\" sizes=\"(max-width: 606px) 100vw, 606px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>I ochr dde drysau mynediad efydd mawr Teml Heddwch, mae&#8217;r Garreg Sylfaen \u2013 a osodwyd ar <sup>8<\/sup> Ebrill 1937 i seremoni fawr, gan yr Ysgrifennydd Tramor ar y pryd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Wood,_1st_Earl_of_Halifax\">, yr Arglwydd Halifax<\/a> . Mae dehongli&#8217;r llythrennau Art Deco wedi dychryn ymwelwyr \u00e2 Pharc Cathays ers 80 mlynedd ers hynny:   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-large is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>&#8221; <strong>GOSODWYD Y GARREG SYLFAEN HON GAN Y Gwir Anrhydeddus Fis-iarll Halifax, KG, ARGLWYDD S\u00caL GYFRIN, AR WYTHFED DYDD O EBRILL 1937.<\/strong> &#8220;<\/p><p>PERCY THOMAS OBE, PENSEIR PRIBA; E. TURNER A&amp;#39;I FEIBION CYF. CONTRACTWYR&amp;quot; <\/p><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-listicle-built-in-18-month-foundation-stone-1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6348\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-listicle-built-in-18-month-foundation-stone-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-listicle-built-in-18-month-foundation-stone-1.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-listicle-built-in-18-month-foundation-stone-1-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/3-listicle-built-in-18-month-foundation-stone-1-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Seremoni&#8217;r Maen Sylfaen<\/strong> , Ebrill 1937<\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Daeth cannoedd lawer i weld y cynulliad hynod symbolaidd, gydag areithiau ar y sgaffald a &#8216;gosod y garreg fawr&#8217; &#8211; gyda chapsiwl amser wedi&#8217;i amg\u00e1u y tu mewn &#8211; ac yna cinio gwych yn Neuadd y Ddinas. Creodd y digwyddiad sylw aruthrol yn y cyfryngau, a gobaith; ond mewn adlewyrchiad o ansicrwydd yr amser, roedd cytiau yn y cefndir yn cynhyrchu bagiau tywod ar gyfer yr ymdrech ryfel. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/collections\/888306\">Casgliadau Archif Seremoni Cerrig Sylfaen<\/a> WCIA (Casgliad y Bobl Cymru)<\/li><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157696912801541\">lluniau a llyfryn coffa o Seremoni\u2019r Garreg Sylfaen<\/a> (ar Flickr).<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>YR AGORIAD MAWR<\/strong> : 23 Tachwedd 1938<\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ar fore gwlyb a gwyntog 23 <sup>Tachwedd<\/sup> 1938, ymgasglodd cannoedd i dystio\u2019n ddifrifol i agoriad \u2013 20 mlynedd ar \u00f4l y Cadoediad \u2013 Cofeb Cymru i\u2019r Rhai a Gollyngodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf; gwireddu gweledigaeth David Davies, dadorchuddio creadigaeth bensaern\u00efol Percy Thomas, a datgloi cenhadaeth a fyddai\u2019n tanio gobeithion a breuddwydion cenedlaethau i ddod.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Darllenwch <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/uncategorized-cy\/y-gwych-ar-da-seremoni-agoriadol-teml-heddwch-cymru-tach-1938\/\">&#8216;Y Mawr a&#8217;r Da&#8217;<\/a> \u2013 Seremoni Agoriadol Teml Heddwch Cymru  <\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Syrthiodd yr anrhydedd o ddatgloi&#8217;r &#8216;allwedd i&#8217;r dyfodol&#8217; hon i fenyw hynod gyffredin, nodedig: Mrs <strong>Minnie James<\/strong> o Ddowlais, Merthyr Tudful, a gollodd 3 mab yn y Rhyfel Mawr. Ochr yn ochr ag 20 o famau o Gymru a&#8217;r byd a gollodd eu bywydau yn ystod y rhyfel &#8211; o gyn belled \u00e2&#8217;r Alban, De Affrica a&#8217;r Unol Daleithiau &#8211; fe arweiniasant agoriad Teml Heddwch Cymru <em>\u201cyn enw menywod Cymru\u201d.<\/em> <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"499\" height=\"377\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Minnie-James-Quote-Temple-Opening-Temple-for-Future-Generations.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3769\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Minnie-James-Quote-Temple-Opening-Temple-for-Future-Generations.png 499w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Minnie-James-Quote-Temple-Opening-Temple-for-Future-Generations-300x227.png 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Minnie-James-Quote-Temple-Opening-Temple-for-Future-Generations-1x1.png 1w\" sizes=\"(max-width: 499px) 100vw, 499px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Darllenwch <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/blogiau\/rhyfel-a-gwrthdaro\/stori-minnie-james-a-mamau-heddwch-y-deml\/\">&#8216;Stori Minnie James a Mamau Heddwch y Deml&#8217;<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Cafodd <strong>Syr Percy Thomas<\/strong> <strong>allwedd arbennig wedi\u2019i hysgythru<\/strong> ar gyfer y seremoni agoriadol, a gyflwynodd i Minnie James o flaen y tyrfaoedd a oedd wedi ymgynnull, gan ddweud: <em>\u201cMrs James\u2026 Mae\u2019n bleser gennyf gyflwyno\u2019r allwedd hon i chi a gofyn i chi ei derbyn fel arwydd bach o\u2019r hyn a wn y bydd yn achlysur cofiadwy i chi.\u201d<\/em> Diolchodd Minnie i Syr Percy am yr allwedd, a chyda rhai geiriau teimladwy i\u2019r meicroffon, trodd yr allwedd yn y drysau mynediad efydd mawr &#8211; ac arweiniodd y mamau a phobl Cymru i mewn i\u2019w Teml Heddwch newydd.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Casgliadau o <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/collections\/888311\">ddogfennau wedi&#8217;u digideiddio o agoriad Teml Heddwch 1938<\/a> <\/li><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/collections\/888311\">Casgliadau Archif y Seremoni Agoriadol<\/a> (ar Gasgliad y Werin Cymru)<\/li><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157698587654705\">Trefniadaeth y Seremoni Agoriadol \u2013 dogfennau archif<\/a> (ar Flickr)<\/li><li><a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157698096472864\">Pecyn i&#8217;r Wasg a Lluniau<\/a> o&#8217;r agoriad, ynghyd \u00e2 <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=wk5on7Kc1Rs&amp;list=PLuBByzmU3OtHKjwPZYcQDh-NGZQmi8ou4&amp;index=11&amp;t=33s\">lluniau o Cinereel<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/1179421\">Atodiad Cofrodd y Western Mail<\/a> , 23ain Tachwedd 1938<\/li><li><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=a49zIW7XWlk\">Toriadau o&#8217;r Wasg o&#8217;r Seremoni Agoriadol<\/a> (gweld <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157692783438280\">delweddau yma<\/a> )<\/li><li><a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/878631\">&#8216;Mecca Newydd&#8217;: Hanes o&#8217;r Seremoni Agoriadol<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157702981468905\">Atodiad Cofrodd y Western Mail<\/a> , 24 Tachwedd 1937<\/li><li>Blog gan Gymrawd yr Academi Brydeinig Dr. Emma West: <a href=\"https:\/\/beinghumanfestival.org\/a-new-mecca-for-today\/\">&#8216;Mecca Newydd&#8217; ar gyfer heddiw<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>Nododd yr Arglwydd Davies yn y seremoni <em>\u201ci <strong>Mr. Percy Thomas<\/strong> rydym yn ddyledus am y dyluniad pensaern\u00efol lle credaf ei fod wedi mynegi, gydag urddas a symlrwydd, y syniadau a\u2019r dyheadau y mae\u2019r adeilad hwn yn sefyll drostynt. Rwy\u2019n si\u0175r y bydd pawb yn cytuno ei fod wedi ychwanegu gem arall at alaeth yr adeiladau cyhoeddus ym Mharc Cathays &#8211; unigryw, rwy\u2019n credu, yn y wlad hon, a chofeb i ragwelediad a menter ddoeth eich Tadau Dinas.\u201d<\/em><\/p><p>Ymatebodd yr Arglwydd Faer Alderman Howell: <em>\u201cmae hwn wedi bod yn ddiwrnod gwych i Gaerdydd ac i Gymru, oherwydd mae\u2019r delfrydau deuol hyn, sydd mor bwysig i lesiant cenedl, wedi\u2019u crisialu yn y Deml, ac mae\u2019n llawenydd i\u2019w gweld.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/1179421\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4492\" width=\"576\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-768x1024.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-800x1067.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-225x300.jpg 225w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183512.jpg 1536w\" sizes=\"(max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/a><figcaption><a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/1179421\">Atodiad Cofrodd y Western Mail<\/a> , 23 Tachwedd 1938<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y Fedal Aur Frenhinol am Bensaern\u00efaeth<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-medium\"><img decoding=\"async\" width=\"227\" height=\"300\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/RIBA-Royal-Gold-Medal-2006-Wikimedia-Commons-227x300.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13589\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/RIBA-Royal-Gold-Medal-2006-Wikimedia-Commons-227x300.png 227w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/RIBA-Royal-Gold-Medal-2006-Wikimedia-Commons-1x1.png 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/RIBA-Royal-Gold-Medal-2006-Wikimedia-Commons.png 300w\" sizes=\"(max-width: 227px) 100vw, 227px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>I gydnabod ei waith ar Deml Heddwch, Neuadd Brangwyn ac adeiladau cyhoeddus eraill o nodedig yng Nghymru, ym 1939, urddwyd PercyThomas \u00e2 <strong>Medal Aur Frenhinol y Brenin am Bensaern\u00efaeth<\/strong> \u2013 un o\u2019r gwobrau ac anrhydeddau pwysicaf mewn ymarfer pensaern\u00efol ledled y byd.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Rhestr RIBA o<\/strong> <a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20060318173009\/http:\/www.architecture.com\/fileLibrary\/pdf\/RG.pdf\"><strong>Enillwyr Medalau Aur Brenhinol<\/strong><\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>(gyda chofnod 1939 ar gyfer Syr Percy Thomas, OBE, JP, MTPI)<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>&#8216;1939 mewn Pensaern\u00efaeth&#8217;<\/strong> \u2013 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/1939_in_architecture\">Cofnod Wicipedia<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/www.architecture.com\/about\/riba-library-and-collections\"><strong>Archifau a Chasgliadau<\/strong><\/a> <strong>RIBA<\/strong><strong><\/strong><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-large is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><strong>Medal Aur Frenhinol<\/strong> \u2013 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Gold_Medal\">Trosolwg o Hanes<\/a><\/p><cite><em>\u201cY <strong>Fedal Aur Frenhinol<\/strong> ar gyfer  <\/em><em>Dyfernir<\/em> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Architecture\"><em>pensaern\u00efaeth<\/em><\/a> yn flynyddol gan <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Institute_of_British_Architects\"><em>Sefydliad Brenhinol Penseiri Prydain<\/em><\/a> <em>ar ran<\/em> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/British_monarch\"><em>brenin Prydain<\/em><\/a> <em>, i gydnabod cyfraniad sylweddol unigolyn neu gr\u0175p i bensaern\u00efaeth ryngwladol. Mae&#8217;r enillwyr yn cynnwys rhai o benseiri mwyaf dylanwadol y 19eg a&#8217;r 20fed ganrif, gan gynnwys<\/em> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Eug%C3%A8ne_Viollet-le-Duc\"><em>Eug\u00e8ne Viollet-le-Duc<\/em><\/a><em>  (1864),  <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Frank_Lloyd_Wright\"><em>Frank Lloyd Wright<\/em><\/a><em>  (1941),  <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Le_Corbusier\"><em>Le Corbusier<\/em><\/a><em>  (1953),  <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Gropius\"><em>Walter Gropius<\/em><\/a><em>  (1956),  <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ludwig_Mies_van_der_Rohe\"><em>Ludwig Mies van der Rohe<\/em><\/a><em>  (1959) a  <\/em><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Buckminster_Fuller\"><em>Buckminster Fuller<\/em><\/a><em>  (1968). Mae ymgeiswyr o bob cenedl yn gymwys i dderbyn y wobr.\u201d<\/em><br\/> <br\/><strong>RIBA<\/strong> &#8211; <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Institute_of_British_Architects\">Cofnod Wicipedia<\/a><br\/> <br\/><em>Mae <strong>Sefydliad Brenhinol Penseiri Prydain<\/strong> ( <strong>RIBA<\/strong> ) yn <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Professional_body\">gorff proffesiynol<\/a> ar gyfer penseiri yn bennaf yn y Deyrnas Unedig, ond hefyd yn rhyngwladol, a sefydlwyd i hyrwyddo pensaern\u00efaeth o dan ei siarter a roddwyd ym 1837 a&#8217;i Siarter Atodol a roddwyd ym 1971.<\/em><\/cite><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Medal Aur \u2013 neu Efydd?<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dros y blynyddoedd, mae rhywfaint o ddryswch wedi codi ynghylch a enillodd pensaern\u00efaeth y Deml Fedal Efydd neu Fedal Aur i Syr Percy Thomas. Ffynhonnell y dryswch hwn yw ei bod wedi ennill y ddau! <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dyfarnwyd <strong>Medal Aur<\/strong> <strong>RIBA<\/strong> , a amlinellwyd uchod, i Syr Percy Thomas ym 1939 i gydnabod ei holl waith fel pensaer o safon ryngwladol \u2013 gan mai Teml Heddwch oedd ei greadigaeth ddiweddaraf a mwyaf enwog, pan ddyfarnwyd y wobr.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Cyflwynwyd <strong>Medal Efydd RIBA<\/strong> i Syr Percy Thomas hefyd, yn benodol <em>\u201cmewn perthynas \u00e2 Theml Heddwch ac Iechyd ym Mharc Cathays, Caerdydd, fel adeilad o rinwedd bensaern\u00efol eithriadol,\u201d<\/em> mewn cyflwyniad ar \u00f4l i\u2019r gelyniaeth yn yr Ail Ryfel Byd ddod i ben, a gynhaliwyd ddydd Iau <sup>24<\/sup> Mehefin 1948. Dadorchuddiwyd plac yn y brif gyntedd gan yr Arglwyddes Henrietta Davies, gweddw\u2019r Arglwydd David Davies ar y pryd, yn cofnodi dyfarnu\u2019r Fedal Efydd.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em>Gweld Rhaglen y Digwyddiad o Gyflwyniad Medal Efydd RIBA, 24 Mehefin 1948.<\/em><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Credir bod y plac hwn wedi cael ei ddinistrio gan fom terfysgol a blannwyd yng nghyntedd y Deml ym 1967 (gweler tudalen 26) \u2013 gan arwain at y dryswch wrth ei ddehongli ers hynny.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Teml: Pensaern\u00efaeth a Mannau<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ar gyfer agoriad y Deml ym 1938, cynhyrchwyd <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/879601\">cyfres o gardiau post<\/a> yn dathlu creadigaeth bensaern\u00efol Syr Percy Thomas, i&#8217;w gwerthu i&#8217;r cyhoedd yn gyffredinol \u2013 fel cofroddion i &#8216;bererinion&#8217; sy&#8217;n ymweld \u00e2 Llyfr y Cofio, ac yn cymryd rhan mewn &#8216;addewidion dros heddwch&#8217; trwy <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/886361\">wasanaethau pwrpasol<\/a> . 80 mlynedd yn ddiweddarach, er bod rhai defnyddiau wedi esblygu yn adenydd yr adeilad, mae&#8217;r prif fannau&#8217;n parhau mor drawiadol ag yr oedd cynlluniau gwreiddiol Percy Thomas wedi&#8217;u bwriadu. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y Portico<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9084\" width=\"768\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-400x300.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-of-Peace-1944.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10134\" width=\"512\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-400x300.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-Temple-of-Peace-front-blue-sky-from-King-Edward-VII-Avenue.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn wynebu Rhodfa\u2019r Brenin Edward VII, mae\u2019r Portico \u2013 gyda\u2019i golofnau Art Deco sgw\u00e2r mawreddog 31 troedfedd \u2013 wedi\u2019i wneud o Garreg Portland, y cynllun sy\u2019n clymu\u2019r holl adeiladau yng Nghanolfan Ddinesig Parc Cathays ynghyd.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae toeau&#8217;r 2 adain wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 theils Eidalaidd coch tywyll, patrymog. Mae adain y swyddfa wedi&#8217;u cadw&#8217;n isel, yn syml ac yn llym i gyferbynnu \u00e2 phroffil uchel y Deml. Mae tair ffenestr fawr gyda griliau efydd mewn patina malachit hynafol, wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 3 rhyddhad trawiadol a symbolaidd:  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Iechyd<\/strong> \u2013 y neidr<\/li><li><strong>Cyfiawnder<\/strong> \u2013 y cloriannau<\/li><li><strong>Heddwch<\/strong> \u2013 y ysgub wenith<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ar y ffris uwchben y colofnau, mae pedair disg yn dwyn arfbeisiau herodrol <strong>Lloegr, Iwerddon, yr Alban a Chymru<\/strong> .<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y Cyntedd Mynediad<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"599\" height=\"534\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/11-Entrance-Hall-Vestibule-1938-Postcard.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10143\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/11-Entrance-Hall-Vestibule-1938-Postcard.jpg 599w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/11-Entrance-Hall-Vestibule-1938-Postcard-300x267.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/11-Entrance-Hall-Vestibule-1938-Postcard-337x300.jpg 337w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/11-Entrance-Hall-Vestibule-1938-Postcard-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 599px) 100vw, 599px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae&#8217;r drysau mynediad efydd mawr yn arwain i&#8217;r &#8216;Vestibwl&#8217;, wedi&#8217;i leinio \u00e2 marmor Larrys Mouchette a&#8217;i loriau \u00e2 Mereuil wedi&#8217;i ffinio \u00e2 Thraffertin euraidd. Mae grisiau byr i&#8217;r prif lawr gwaelod yn tywys llygad y gwyliwr i&#8217;r Deml y tu hwnt, &#8216;Neuadd y Cenhedloedd&#8217;, wedi&#8217;i hamgylchynu gan 2 fas Marmor Du. Mae&#8217;r nenfwd, mewn hufen tywyll ac arian, yn cynnwys ffris o arwyddluniau cenedlaethol &#8211; fel y llew, y meillionen, yr ysgall, y genhinen a&#8217;r cenhinen Bedr &#8211; yn ogystal \u00e2 cherfiadau bach sy&#8217;n cynnwys Pabi&#8217;r Coffa, a&#8217;r Cenhinen Bedr Heddwch.    <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ers diwedd y 1960au, mae Desg Dderbyn wedi croesawu ymwelwyr i&#8217;r adeilad; gyda Llety Porthor \/ Ystafell Bost i&#8217;r chwith, ac Ystafell Gotiau gyhoeddus i&#8217;r dde.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-1024x498.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10147\" width=\"512\" height=\"249\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-1024x498.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-800x389.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-300x146.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-768x373.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-1536x746.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-400x194.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple80-Vestibule-exhibition-entrance-Nov-2018.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>O 2010 ymlaen, ochr yn ochr \u00e2 mynediad gwell i bobl anabl drwy gadair lifft, mae&#8217;r neuadd fynediad wedi cynnwys Ystafell Wybodaeth Gyhoeddus a darpariaeth ar gyfer dehongli treftadaeth yn egluro stori&#8217;r Deml. Ers #Temple80, <sup>80fed<\/sup> Pen-blwydd agor y Deml (ym mis Tachwedd 2018), mae arddangosfa &#8216;Cymru dros Heddwch&#8217; <em>(chwith)<\/em> a Theithiau hunan-dywys o amgylch y Deml yn defnyddio&#8217;r Vestibwl fel man cychwyn. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y Crypt a Llyfr Coffa&#8217;r Rhyfel Byd Cyntaf<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>I&#8217;r naill ochr a&#8217;r llall i&#8217;r prif neuadd, mae grisiau&#8217;n arwain i lawr i&#8217;r Crypt, o dan y Deml ei hun \u2013 yn symbolaidd, calon sylfeini&#8217;r adeilad. Siambr fach gyda tho bwaog o Garreg Caerfaddon, mae&#8217;r waliau wedi&#8217;u crybwyll \u00e2 <strong>thariannau<\/strong> herodrol <strong>siroedd Cymru<\/strong> o ble y daeth y 35,000 o ddynion a menywod a goffwydir yn Llyfr Coffa&#8217;r Rhyfel Byd Cyntaf. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"322\" height=\"283\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Crypt-1938.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13625\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Crypt-1938.jpg 322w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Crypt-1938-300x264.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Crypt-1938-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 322px) 100vw, 322px\" \/><figcaption>Y Crypt ym 1938<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Wedi&#8217;i orwedd ar bedestal o <strong>Farmor Du o Wlad Belg<\/strong> ac wedi&#8217;i amg\u00e1u ag <strong>Efydd Ffrengig<\/strong> \u2013 deunyddiau Meysydd Fflandrys, lle syrthiodd cynifer o feibion \u200b\u200ba merched Cymru \u2013 saif <strong>Llyfr y Cofio<\/strong> : galwad y cwympedigion, a goff\u00e1ir gan Gofeb Ryfel Genedlaethol Cymru yng Ngerddi Alexandra.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-thumbnail\"><img decoding=\"async\" width=\"200\" height=\"200\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/Book-of-Remembrance-Cover-200x200.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3306\"\/><figcaption>Clawr y Llyfr Coffa<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Drwy 1,100 tudalen o <strong>femrwn<\/strong> wedi&#8217;i rwymo mewn <strong>lledr Moroco<\/strong> , mae pob enw wedi&#8217;i drawsgrifio&#8217;n unigol mewn <strong>addurniadau adfywiad canoloesol<\/strong> \u2013 tasg a gwblhawyd gan 4 menyw yn gweithio gyda&#8217;r <strong>caligraffydd<\/strong> byd-enwog <strong>Graily Hewitt<\/strong> o Lincoln&#8217;s Inn, Llundain, rhwng 1925-28.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Darllenwch &#8216; <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/temple-of-peace-teml-heddwch\/stori-llyfr-y-cofio\/\">Llyfr Coffa Rhyfel Byd Cyntaf Stori Cymru<\/a> &#8216;, Tachwedd 2018.<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>O fewn cyn-siambr y Crypt, mae&#8217;r <strong>paentiad enfawr &#8216;Rhyfel&#8217; gan Kevin Sinnott<\/strong> yn cyfleu anhrefn gwrthdaro, wrth i bobl ddiniwed \u2013 menywod a phlant \u2013 edrych yn ddiymadferth ar guro pwerau mawrion. Gan gynnig seibiant i fyfyrio, mae <strong>meinciau coffa&#8217;r Gwrthwynebwyr Cydwybodol<\/strong> i&#8217;r naill ochr a&#8217;r llall wedi&#8217;u cysegru i George M Ll Davies, fel cynrychiolydd dros 900 o ddynion ledled Cymru a brotestiodd yn erbyn y Rhyfel Mawr trwy wrthod lladd.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>&#8216;Neuadd y Cenhedloedd&#8217;<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-935x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10169\" width=\"701\" height=\"768\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-935x1024.jpg 935w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-800x876.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-274x300.jpg 274w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-768x841.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-1403x1536.jpg 1403w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/17-Hall-of-Nations.jpg 1641w\" sizes=\"(max-width: 701px) 100vw, 701px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn adnabyddus dros amser fel &#8216;Neuadd y Cenhedloedd&#8217;, &#8216;Neuadd Gyfiawnder&#8217; a &#8216;Neuadd Farmor&#8217;, mae&#8217;r Deml yn cyflwyno &#8216;adeilad godidog&#8217; gyda waliau wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 <strong>marmor Trani Mirabelle mewn Llwyd Colomen<\/strong> , i symboleiddio colomen heddwch. Gyda hyd o 73 troedfedd, lled o 44 troedfedd ac uchder o 32 troedfedd, mae wyth <strong>colofn ffliwtiog Ionig<\/strong> sgw\u00e2r mawreddog mewn marmor du ac aur yn ffurfio eiliau ochr, ac rhyngddynt mae <strong>ffitiadau golau Art Deco<\/strong> crog mewn gwydr ac efydd, wedi&#8217;u hatal gan gordynnau gwyrdd trwm. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae&#8217;r <strong>nenfwd coffrog cyfoethog<\/strong> wedi&#8217;i ddewis mewn llwyd colomennod, gwyrdd emrallt, pridd ac aur. Mae&#8217;r llawr wedi&#8217;i balmantu mewn <strong>sgwariau<\/strong> <strong>Trafertin Rhufeinig<\/strong> o lwyd ac aur. Mae&#8217;r neuadd fawr yn <strong>cael ei gwresogi&#8217;n anweledig<\/strong> trwy baneli yn y waliau a&#8217;r lloriau, sy&#8217;n cael eu cludo trwy&#8217;r wynebau marmor ac yn pelydru drwyddi draw. Wedi&#8217;i guddio uwchben mynedfa&#8217;r Deml mae <strong>Siambr Organ<\/strong> (gynt) wedi&#8217;i gorchuddio \u00e2 gril Dur Staybrite; mae Organ Hammond, a osodwyd yn wreiddiol ym 1938, yn parhau o fewn islawr yr adeilad.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Uwchben prif ddrws y Deml, mae penddelw efydd o sylfaenydd y Deml, yr Arglwydd David Davies, gan y cerflunydd o&#8217;r 1930au <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Goscombe_John\">Syr Goscombe John<\/a> \u2013 a gyflwynwyd ym 1935 i <a href=\"https:\/\/www.peoplescollection.wales\/items\/964576\">gydnabod ei gyfraniad at heddwch<\/a> a bywyd cyhoeddus Cymru \u2013 yn gwylio dros y trafodion.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-thumbnail\"><img decoding=\"async\" width=\"200\" height=\"200\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-200x200.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3765\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-200x200.jpg 200w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-800x800.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-100x100.jpg 100w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-600x600.jpg 600w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-900x900.jpg 900w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/Lord-DaviesBust-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Siambr y Cyngor<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Uwchben Neuadd Fynedfa&#8217;r Deml ac yn wynebu Parc Cathays a Gerddi Alexandra, mae Siambr y Cyngor, 44 troedfedd wrth 22 troedfedd, yn llyfrgell ysblennydd mewn Cnau Ffrengig Awstralia wedi&#8217;i fewnosod ag eboni Macassar, ac mae ei silffoedd yn dal <a href=\"https:\/\/cymru.global\/archives-and-collections\/\">Archifau a Chasgliadau&#8217;r Deml<\/a> o dros 80 mlynedd o waith yn arwain cenedl Cymru tuag at heddwch ac iechyd.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Council-Chamber-1938.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13591\" width=\"522\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Council-Chamber-1938.jpg 522w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Council-Chamber-1938-300x207.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Council-Chamber-1938-400x276.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Council-Chamber-1938-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 522px) 100vw, 522px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Wedi&#8217;u goleuo gan y &#8216;golau haul&#8217; sy&#8217;n wynebu&#8217;r awyr wedi&#8217;u gwydro yn Thermolux, ac wedi&#8217;u cynhesu gan silff lle t\u00e2n Hoptonwood Stone ar un pen, gellir ffurfweddu byrddau a chadeiriau gwych \u00e2 phen gwydr ar gyfer cynulliadau o bob math; yr ystafell hon yw &#8216;ymennydd&#8217; yr adeilad, lle mae symudiadau&#8217;n cwrdd a chynlluniau mawr yn cael eu cynllunio.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dyma&#8217;r ystafell lle mae cyrff y Cenhedloedd Unedig wedi cael eu llunio; lle cafodd GIG Cymru ei greu. Mae arddangosfeydd yn y cypyrddau yn tynnu sylw at rai o arteffactau unigryw&#8217;r Deml, fel llyfrgell bersonol ac ysgrifau David Davies; Gwirfoddolwyr Ieuenctid y Cenhedloedd Unedig dros y blynyddoedd; a Deiseb Heddwch Menywod Cymru i America ym 1923 \u2013 wedi&#8217;i llofnodi gan 390,296 o fenywod.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Council-Chamber-Venue-Hire.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4640\" width=\"576\" height=\"375\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Council-Chamber-Venue-Hire.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Council-Chamber-Venue-Hire-300x195.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Council-Chamber-Venue-Hire-2x1.jpg 2w\" sizes=\"(max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Adenydd &#8216;Heddwch&#8217; ac &#8216;Iechyd&#8217;<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"468\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/20-Temple-of-Peace-1938-front-LH-view-showing-Health-Wing.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13593\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/20-Temple-of-Peace-1938-front-LH-view-showing-Health-Wing.jpg 640w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/20-Temple-of-Peace-1938-front-LH-view-showing-Health-Wing-300x219.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/20-Temple-of-Peace-1938-front-LH-view-showing-Health-Wing-400x293.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/20-Temple-of-Peace-1938-front-LH-view-showing-Health-Wing-1x1.jpg 1w\" sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Cynlluniwyd adenydd y Deml fel swyddfeydd ar gyfer sefydliadau sy&#8217;n arwain gwaith Cymru tuag at Heddwch ac Iechyd \u2013 i ddechrau, Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru (WLNU) yn yr adain &#8216;Gogledd&#8217;, a Chymdeithas Goffa Genedlaethol Cymru er Dileu Twbercwlosis (WNMA) yn yr adain &#8216;De&#8217;. Roedd gan bob un fynedfeydd ar wah\u00e2n, gyda&#8217;r <strong>blwch post<\/strong> ar gyfer y WLNU yn parhau hyd heddiw. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae coridor Siambr y Cyngor yn cysylltu&#8217;r ddau, lle gall ymwelwyr archwilio &#8216; <strong>Amserlen Heddwch<\/strong> &#8216; ddiddorol \u2013 hanes lliwgar o heddwchwyr, eiliadau a mudiadau Cymru a gr\u00ebwyd i nodi <sup>80fed<\/sup> Pen-blwydd y Deml.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157714364771358\">Amserlen y Gwneuthurwyr Heddwch<\/a><\/li><li>Gweld <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157716453246818\">paneli Dehongli Teml Heddwch, 2020<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae grisiau\u2019r gogledd a\u2019r de hefyd yn cynnwys arddangosfeydd ar \u2018 <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157705259436921\">Menywod, Rhyfel a Heddwch<\/a> ,\u2019 a <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157714364962933\">Neges Heddwch ac Ewyllys Da Ieuenctid<\/a> Cymru \u2013 wrth edrych dros <a href=\"https:\/\/cymru.global\/national-garden-of-peace\/\">Ardd Heddwch Genedlaethol Cymru<\/a> .<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-1024x498.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3743\" width=\"512\" height=\"249\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-1024x498.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-800x389.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-300x146.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-768x373.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/1922-Welsh-League-of-Nations-Union-Postbox.jpg 1316w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><figcaption>Blwch Post WLNU yn yr Adain Ogleddol heddiw  <\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>PWRPAS: o Weledigaeth, i Genhadaeth \u00d4l-ryfel<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ail Ryfel Byd<\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Roedd y Deml wedi&#8217;i hadeiladu fel &#8216;pencadlys addas i gyrff blaenllaw Cymru wrth geisio heddwch ac iechyd&#8217;. Yn y 1930au \u2013 tra roedd y Deml yn cael ei hadeiladu \u2013 cefnogodd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru (WLNU) 1,015 o ganghennau ledled Cymru gyda dros 60,000 o aelodau yn ymgyrchu&#8217;n weithredol ar faterion rhyngwladol. Ac ystyriwyd Cymdeithas Goffa Genedlaethol Cymru (WNMA) yn un o&#8217;r cyrff mwyaf blaenllaw <em>yn y byd<\/em> a oedd yn arwain y frwydr yn erbyn Twbercwlosis. Ond newidiodd <strong>dechrau&#8217;r Ail Ryfel Byd<\/strong> ym mis Medi 1939, <strong>dim ond 10 mis ar \u00f4l agor y Deml<\/strong> , y dirwedd yn ddiwrthdro.     <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Drwy gydol yr Ail Ryfel Byd, daeth y Deml yn &#8216;fan pererindod&#8217; i ddisgynyddion y rhai a syrthiodd o&#8217;r Rhyfel Byd Cyntaf a oedd yn ymweld \u00e2&#8217;r Llyfr Coffa, ar gyfer &#8216;gwasanaethau heddwch&#8217; i anrhydeddu&#8217;r rhai a syrthiodd, ysbrydoli&#8217;r rhai a fu fyw trwy&#8217;r Ail Ryfel Byd, a chasglu &#8216;addewidion dros heddwch&#8217; tuag at ailadeiladu byd gwell allan o&#8217;r gwrthdaro. Ond daeth gweithrediad yr WLNU a&#8217;r WNMA, a&#8217;u swyddfeydd yn adenydd heddwch ac iechyd y Deml, i bob pwrpas i gael eu &#8216;rhoi o&#8217;r neilltu&#8217; &#8211; wrth i staff, yn ogystal ag aelodau ledled Cymru, gael eu galw i wasanaethu, a sefydliadau cymunedol roi&#8217;r gorau i weithredu. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"534\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-1024x534.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13596\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-1024x534.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-800x418.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-300x157.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-768x401.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-1536x802.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-400x209.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Timeline-of-Temple-Organisations-Peace-in-our-Time.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Amserlen Sefydliadau a Mudiadau sydd wedi gweithio o Deml Heddwch ac Iechyd Cymru<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Heddwch<\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Byddai ffigurau blaenllaw yn y WLNU \u2013 ar \u00f4l bod yn ymgyrchu dros heddwch ers dros ddau ddegawd ynghynt \u2013 yn chwarae rhan annisgwyl yn &#8216;adeiladu heddwch&#8217; <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/rhyfel-a-gwrthdaro-cy\/cymru-yn-unor-cenhedloedd-adeiladu-byd-gwell-ar-ol-yr-ail-ryfel-byd\/\">yn ystod y rhyfel ei hun. Darllenwch Nodwedd Heddwchwyr WCIA &#8216;Wales Uniting Nations: Building a Better World after World War 2<\/a> &#8216;. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-medium\"><a href=\"https:\/\/www.casgliadywerin.cymru\/items\/523269\"><img decoding=\"async\" width=\"241\" height=\"300\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/UNA-Wales-Quarterly-Bulletin-1949-241x300.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5361\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/UNA-Wales-Quarterly-Bulletin-1949-241x300.jpg 241w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/UNA-Wales-Quarterly-Bulletin-1949-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/UNA-Wales-Quarterly-Bulletin-1949.jpg 714w\" sizes=\"(max-width: 241px) 100vw, 241px\" \/><\/a><figcaption><a href=\"https:\/\/www.casgliadywerin.cymru\/items\/523269\">Bwletin Chwarterol 1af UNA Cymru<\/a> ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Aeth sylfaenydd y Deml, <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/temple-of-peace-teml-heddwch\/david-davies-75-tad-rhyngwladol-y-deml-heddwch\/\">David Davies<\/a> \u2013 sydd bellach y tu hwnt i oedran gwasanaeth milwrol \u2013 ati\u2019n frwd i ysgrifennu llyfrau a dylanwadu ar erthyglau i lunio barn y cyhoedd (a gwneuthurwyr penderfyniadau) ar y \u2018gyfarpar o sefydliadau\u2019 rhyngwladol a allai gael ei greu i ddiogelu\u2019r byd rhag gwrthdaro yn y dyfodol \u2013 cynigion a arweiniodd at <strong>sefydlu\u2019r Cenhedloedd Unedig a\u2019i asiantaethau<\/strong> . Mae elfennau penodol o\u2019i gynigion sy\u2019n adnabyddadwy heddiw yn cynnwys Cadw Heddwch y Cenhedloedd Unedig, Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, a Rhaglen Datblygu\u2019r Cenhedloedd Unedig (UNDP). Yn drasig fodd bynnag, ni chafodd yr Arglwydd Davies fyw i weld ffrwyth ei lafur \u2013 bu farw o Ganser, a ddarganfuwyd wrth iddo lansio un o\u2019r cerbydau radiograffeg a ariannodd drwy\u2019r WNMA, dim ond 3 mis cyn ei farwolaeth ym 1944.  <\/li><li>Cafodd Cyfarwyddwr WLNU, <a href=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/uncategorized\/dyn-cenhadaeth-a-mudiad-undeb-cynghrair-y-cenhedloedd-cymru-a-gwilym-davies\/\">Gwilym Davies<\/a> , ei &#8216;seicio&#8217; i ddrafftio cyfansoddiad model ar gyfer sefydliad Gwyddonol, Addysgol a Diwylliannol Rhyngwladol a allai ddod allan o ludw rhyfel. Mabwysiadwyd ei fodel, a ddatblygwyd trwy gyfres o bapurau polisi a chynadleddau rhwng 1941 a 1945, ac arweiniodd at <strong>sefydlu UNESCO ym 1946<\/strong> . <\/li><li>Yn dilyn diwedd yr elyniaeth o <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Victory_in_Europe_Day\">Ddiwrnod VE<\/a> ar 8 Mai 1945, a chyda chynigion yn symud ymlaen tuag at greu corff byd-eang newydd y &#8216;Cenhedloedd Unedig&#8217;, ym mis Medi 1945 cyfarfu Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru am y tro olaf \u2013 gan drawsnewid ar unwaith yn <strong>Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig (UNA)<\/strong> &#8211; Cyngor Cenedlaethol Cymru (WNC). Daeth cangen addysgol WLNU yn <strong>CEWC, y Cyngor Addysg mewn Dinasyddiaeth y Byd<\/strong> , er mwyn creu gwahaniaeth clir rhwng &#8216;addysg fyd-eang&#8217;, a gwaith ymgyrchu llawer mwy gwleidyddol yr UNA \u2013 a oedd wedi achosi heriau trwy gydol y 1930au.   <\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Iechyd<\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/63\/The_New_National_Health_Service_Leaflet_1948.pdf\/page1-381px-The_New_National_Health_Service_Leaflet_1948.pdf.jpg\" alt=\"\" width=\"286\" height=\"449\"\/><figcaption><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/File:The_New_National_Health_Service_Leaflet_1948.pdf\">Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Roedd newidiadau hyd yn oed yn fwy yn wynebu&#8217;r WNMA ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd. Gyda&#8217;r etholiad tirlithriadol ym 1945 o Lywodraeth Lafur y DU dan y Prif Weinidog <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Clement_Attlee\">Clement Attlee<\/a> &#8211; a gweledigaeth radical ei Weinidog Iechyd a godwyd yn Nhredegar, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Aneurin_Bevan\">Aneurin Bevan<\/a> &#8211; byddai <a href=\"https:\/\/www.southwalesargus.co.uk\/news\/16334610.nhs-70-bruising-fight-create-nhs\/\">sefydlu Gwasanaeth Iechyd Gwladol<\/a> i Brydain yn gonglfaen i raglen ailadeiladu a pholisi cymdeithasol y llywodraeth ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd. Gyda&#8217;r WNMA eisoes wedi&#8217;i hen sefydlu fel un o brif gyrff iechyd Cymru, gyda staff a rhwydwaith o weithwyr proffesiynol blaenllaw yn y byd a <strong>phencadlys yn addas i genhadaeth Iechyd Gwladol<\/strong> , cawsant eu cyfethol ar unwaith i arwain llunio&#8217;r GIG yng Nghymru.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>O 1945, daeth yr WNMA yn Awdurdod Trosglwyddo GIG Cymru; ac o &#8216; <a href=\"https:\/\/peopleshistorynhs.org\/the-appointed-day-celebrated-or-silent\/\">y diwrnod penodedig, <sup>5<\/sup> Gorffennaf 1948<\/a> &#8216;, newidiodd adain ddeheuol Teml Heddwch ac Iechyd Cymru ei hun o fod yn &#8216;awdurdod trosglwyddiadol&#8217;, i&#8217;r <strong>Bwrdd Ysbytai (Rhanbarthol) Cymru<\/strong> newydd, neu&#8217;r <em>WHB<\/em> (gweler <a href=\"https:\/\/discovery.nationalarchives.gov.uk\/details\/r\/C924\">cofnodion yr Archifau Cenedlaethol<\/a> ) &#8211; un o 14 pencadlys ledled y DU, yn cydlynu darpariaeth gofal sylfaenol rhanbarthol. Gyda rhagor o ailstrwythuro&#8217;r GIG, esblygodd y WHB i &#8211; a daeth y Deml Heddwch yn bencadlys newydd ar gyfer &#8211; <strong>Awdurdod Iechyd De Morganwg<\/strong> , o 1974-1999; ac o 1999 i 2016, <strong>Iechyd Cyhoeddus Cymru<\/strong> . <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Cyfeiriadau Hanes y GIG<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/www.wales.nhs.uk\/nhswalesaboutus\/historycontext\">Iechyd yng Nghymru: Hanes a Chyd-destun<\/a> \u2013 gwefan GIG Cymru (gyda dolenni ar gyfer 7 degawd o hanes y GIG)<\/li><li><a href=\"https:\/\/www.nuffieldtrust.org.uk\/chapter\/1948-1957-establishing-the-national-health-service\">1948-57: Sefydlu&#8217;r Gwasanaeth Iechyd Gwladol<\/a> \u2013 Dr Geoffrey Rivett, llyfr ar-lein <a href=\"https:\/\/www.nuffieldtrust.org.uk\/health-and-social-care-explained\/the-history-of-the-nhs\/\">&#8216;Hanes y GIG&#8217;<\/a> a gynhelir gan danc meddwl <a href=\"https:\/\/www.nuffieldtrust.org.uk\/\">Ymddiriedolaeth Nuffield<\/a> (yn cynnwys Amserlen, strwythurau sefydliadol, ac esboniadau \/ dolenni gweithredol ehangach)<\/li><li><a href=\"https:\/\/www.sochealth.co.uk\/national-health-service\/the-sma-and-the-foundation-of-the-national-health-service-dr-leslie-hilliard-1980\/aneurin-bevan-and-the-foundation-of-the-nhs\/\">Aneurin Bevan a sefydlu&#8217;r GIG<\/a> &#8211; Cymdeithas Iechyd Sosialaidd (gyda dros 30 o ddolenni i adnoddau treftadaeth, areithiau a chofnodion)<\/li><li><a href=\"https:\/\/peopleshistorynhs.org\/the-appointed-day-celebrated-or-silent\/\">Y Diwrnod Penodedig: Wedi&#8217;i Ddathlu neu&#8217;n Dawel?<\/a>  \u2013 Hanes Pobl y GIG<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>ESBLYGIAD: Newidiadau yn y Deml dros Amser<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Sector Preifat i&#8217;r Sector Cyhoeddus<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae&#8217;r newidiadau i&#8217;r pwrpas ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd wedi creu senario perchnogaeth rhyfedd sydd wedi parhau am genedlaethau o ddeiliaid y Deml. Cafodd yr adeilad ei &#8216;eiddo i&#8217;r genedl&#8217; gan David Davies, o dan gyfamod 999 mlynedd at ddibenion deuol heddwch ac iechyd. Wedi&#8217;i roi i ddechrau i&#8217;r WNMA a&#8217;r WLNU, yn y 1930au roedd y ddau yn &#8216;gymdeithasau elusennol&#8217;. Roedd y Deml wedi&#8217;i bwriadu&#8217;n glir iawn fel man cyhoeddus, ar gyfer &#8216; <strong>cymdeithas sifil<\/strong> &#8216;, ond mae dehongliadau gwahanol gyrff wedi arfer sefydliadau olynol dros y degawdau.   <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Daeth strwythurau&#8217;r GIG a sefydlwyd ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd yn rhan o&#8217;r <strong>Wladwriaeth<\/strong> ; tra bod Cymdeithas y Cenhedloedd Unedig (UNA) yn parhau i fod yn <strong>gymdeithas elusennol<\/strong> . Roedd y cyfamodau sefydlu yn rhagweld y potensial ar gyfer anghydbwysedd ariannu rhwng y ddwy genhadaeth, trwy roi&#8217;r gallu i WLNU \/ y corff &#8216;Heddwch&#8217; ddatblygu <em>ffynhonnell incwm<\/em> trwy logi Neuadd y Cenhedloedd ac ystafelloedd cyfarfod ar gyfer cynulliadau cyhoeddus, ac ar gyfer cynnal Casgliadau&#8217;r Llyfrgell; tra bod WNMA \/ y corff <em>&#8216;iechyd&#8217;<\/em> yn dal prif gyfrifoldebau &#8216;berchnogaeth&#8217; a chynnal a chadw&#8217;r adeilad, gyda defnydd o Siambr y Cyngor ar gyfer cyfarfodydd. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>O ganlyniad, roedd perchnogaeth y Deml yn ymestyn dros y <strong>sector gwladol (cyhoeddus) a&#8217;r sector cymdeithas sifil (preifat \/ trydydd)<\/strong> am ddegawdau lawer. Mae cydlynu trefniadau gweithredol rhwng cyrff heddwch ac iechyd olynol wedi arwain at rai &#8216;ail-ddyrannu&#8217; ystafelloedd dros amser. Yn ystod y degawdau diwethaf, mae WCIA wedi trefnu <a href=\"https:\/\/templeofpeace.wales\/\">trefniadau Llogi Lleoliadau<\/a> ar gyfer yr adeilad cyfan.    <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"615\" height=\"594\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Bombing-of-Temple-of-Peace-1968.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13598\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Bombing-of-Temple-of-Peace-1968.png 615w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Bombing-of-Temple-of-Peace-1968-300x290.png 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Bombing-of-Temple-of-Peace-1968-311x300.png 311w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Bombing-of-Temple-of-Peace-1968-1x1.png 1w\" sizes=\"(max-width: 615px) 100vw, 615px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Bomio Teml Heddwch, 1967<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn oriau m\u00e2n bore 17 <sup>Tachwedd<\/sup> 1967, chwalwyd distawrwydd Parc Cathays gan ffrwydrad enfawr \u2013 bom a blannwyd gan <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mudiad_Amddiffyn_Cymru\">Fudiad Amddiffyn Cymru<\/a> , mewn protest yn erbyn Arwisgiad y Tywysog Siarl yn Dywysog Cymru, yr oedd cyfarfod pwyllgor cynllunio i fod i gael ei gynnal yn ddiweddarach y diwrnod hwnnw yn Nheml Heddwch.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Teimlwyd yn gyffredinol fod y bomio wedi effeithio&#8217;n \u00f4l ar yr achos, gyda symbolaeth terfysgaeth yn targedu &#8216;gofeb i&#8217;r rhai a fu farw&#8217; y genedl, a chartref sefydliadau cymdeithas sifil (yn hytrach na&#8217;r llywodraeth), a ystyriwyd gan lawer ar draws poblogaeth Cymru yn farn amhriodol iawn.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dinistriodd y bom lawer o gyntedd derbynfa&#8217;r Deml, gan ddifrodi&#8217;r waliau wedi&#8217;u gorchuddio \u00e2 marmor a&#8217;r ffenestri a&#8217;r gwydr copr mawr; a (thybir) Plac Medal Efydd RIBA o 1948. Dilynodd ymgyrch codi arian gyhoeddus i atgyweirio ac ailadeiladu&#8217;r gyntedd mynediad, a ailagorwyd &#8211; gyda desg dderbynfa newydd &#8211; ym 1971. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Gweler Erthygl blog &#8216;Gorffennol Caerdydd&#8217; &#8216; <a href=\"https:\/\/cardiffpast.wordpress.com\/2013\/11\/23\/the-bombing-of-the-temple-of-peace\/\">Bomio Teml Heddwch<\/a> &#8216; gan Tom Matthews, 2013<\/li><li>Gweld llun <a href=\"https:\/\/www.gettyimages.fi\/detail\/news-photo\/the-scenes-inside-the-entrance-hall-of-thetemple-of-peace-news-photo\/592994244\">o ddifrod bom y Deml<\/a> ar Getty Images; Gweld <a href=\"https:\/\/www.bbc.co.uk\/wales\/history\/sites\/investiture\/index-archive-bombings.shtml\">Archifau Adroddiadau&#8217;r BBC, 1968<\/a><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Sefydlu Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, 1973<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"351\" height=\"314\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/wcia_transparent.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3410\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/wcia_transparent.png 351w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/wcia_transparent-300x268.png 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/wcia_transparent-1x1.png 1w\" sizes=\"(max-width: 351px) 100vw, 351px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn erbyn &#8216;colli diddordeb&#8217; a ganfyddir yn eang gan lywodraethau olynol y DU mewn ymgysylltiad gwleidyddol \u00e2 Chymru ar gwestiynau cydweithrediad rhyngwladol a pholisi tramor, o ddiwedd y 1960au <a href=\"https:\/\/cymru.global\/about-us\/where-we-come-from\/\">cynyddodd ymgyrch fomentwm<\/a> \u2013 a arweiniwyd yn arbennig drwy dudalennau&#8217;r Western Mail \u2013 i sefydlu &#8216;Canolfan Gymreig ar gyfer Materion Rhyngwladol&#8217;:<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cBydd y cysyniad cyffrous hwn\u2026 yn annog Cymry i edrych y tu hwnt i gyfyngiadau Cymru a Phrydain i ehangu eu gwybodaeth a\u2019u dealltwriaeth o weddill y byd\u201d. Erthygl olygyddol y Western Mail, 1968 <\/em><em><\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Syniad y WCIA oedd dod \u00e2 ffocws newydd i ymdrechion rhwng cymdeithas sifil, cymunedau, llywodraeth leol a chenedlaethol, i lunio cyfraniad unigryw Cymru at faterion rhyngwladol. Ym mis Hydref 1970, i nodi <strong>25ain Pen-blwydd y Cenhedloedd Unedig<\/strong> , sefydlodd Ysgrifennydd Gwladol Cymru, George Thomas AS, bwyllgor i sefydlu&amp;#39;r Ganolfan Gymreig. Ar <sup>11<\/sup> Hydref 1973, agorwyd y WCIA newydd yn ffurfiol gan <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Priscilla_Buchan,_Baroness_Tweedsmuir_of_Belhelvie\">yr Arglwyddes Tweedsmuir<\/a> , Gweinidog Gwladol yn y Swyddfa Dramor a Chymanwlad (FCO), yn Nheml Heddwch ac Iechyd Cymru.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Dywedodd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hywel_Francis#:~:text=David%20Hywel%20Francis%20(born%206,Rights%20from%202010%20to%202015.\">Hywel Francis<\/a> , Hanesydd a chyn AS Aberafan, unwaith yn Nh\u0177\u2019r Cyffredin: <em>\u201cMae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru\u2026 wedi chwarae rhan hanfodol ers degawdau. Mae angen gwrando ar ei llais tawel, addysgiadol o oddefgarwch a rheswm a\u2019i werthfawrogi yng Nghymru a thu hwnt. Mae\u2019n haeddu ein cefnogaeth lawn a dylem fod yn falch o\u2019i waith.\u201d<\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Cartref i Gynulliad Cymru \u2013 1970au<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn gynnar yn y 1970au, cyrhaeddodd ymgyrchoedd dros ddatganoli gwleidyddol i Gymru bwynt lle dechreuwyd gwneud cynlluniau ar gyfer adeilad pencadlys posibl, i gartrefu cangen newydd o lywodraeth Cymru &#8211; cyn cyflwyno&#8217;r cwestiwn i refferendwm cyhoeddus.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Am beth amser, ystyriwyd Teml Heddwch yn &#8216;ymgeisydd blaenllaw&#8217; ar gyfer y Cynulliad neu&#8217;r Senedd Cymru newydd arfaethedig. Cynhaliwyd <a href=\"https:\/\/discovery.nationalarchives.gov.uk\/details\/r\/C11121796\">arolygon dichonoldeb manwl<\/a> ym 1975 (a gynhaliwyd yn yr <a href=\"https:\/\/discovery.nationalarchives.gov.uk\/details\/r\/C11121796\">Archifau Cenedlaethol, Kew<\/a> ) i lywio&#8217;r &#8216;newid pwrpas&#8217; posibl hwn; ac archwiliwyd trefniadau ar gyfer ailgartrefu&#8217;r sefydliadau a oedd wedi&#8217;u lleoli yno ar hyn o bryd. Yn ystod y digwyddiadau, gwrthododd <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/1979_Welsh_devolution_referendum\">refferendwm cyhoeddus 1979<\/a> ledled Cymru <strong>ddatganoli<\/strong> o 4 i 1; gydag ef, pylodd y rhagolygon y byddai Teml Heddwch yn dod yn ganolfan lywodraeth eiconig ar lwyfan y byd, i hanes. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9100\" width=\"768\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-800x600.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-300x225.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-768x576.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-400x300.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations-1x1.jpg 1w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WW2-WW1-Books-in-Hall-of-Nations.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Arddangosfa Llyfr Coffa&#8217;r Ail Ryfel Byd, 1990au<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Gweler yr erthygl \u201c <a href=\"https:\/\/cymru.global\/human-rights\/ww2-book-of-remembrance\/\">Stori Llyfr Coffa Cymru yn yr Ail Ryfel Byd<\/a> \u201d, Mai 2020<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn gynnar yn y 1990au, <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157672069709478\">yn dilyn dathliadau <sup>50fed<\/sup> Pen-blwydd y Deml<\/a> , cynhaliwyd trafodaethau ynghylch y syniad o arddangos Llyfrau Coffa\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf a\u2019r Ail Ryfel Byd \u2018ochr yn ochr\u2019, fel y bwriadwyd yn wreiddiol. Comisiynwyd y Pensaer Anrhydeddus <em>I. Dale Owen<\/em> o <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Percy_Thomas_Partnership\">Bartneriaeth Percy Thomas<\/a> i ddylunio casin marmor ac efydd newydd, pwrpasol ar gyfer Neuadd y Cenhedloedd, yn barod ar gyfer y fath drawsnewidiad: <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><a href=\"https:\/\/flic.kr\/s\/aHsmsnuu7g\">Adroddiad a Chynlluniau&#8217;r Penseiri 1994 ar gyfer Arddangosfa Teml Heddwch<\/a> , Llyfrau Coffa&#8217;r Rhyfel Byd Cyntaf a&#8217;r Ail Ryfel Byd<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Am resymau sydd bellach wedi\u2019u colli oherwydd amser, ni aeth y cynlluniau hyn yn eu blaen, ac <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157713170485106\/with\/49556132781\/\">mae Llyfr Coffa\u2019r Ail Ryfel Byd<\/a> yn parhau i fod wedi\u2019i guddio rhag golwg y cyhoedd &#8211; dim ond trwy apwyntiad y gellir ei weld, o fewn cromenni Amgueddfa Genedlaethol Cymru.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Gwelliannau Hygyrchedd, 2010<\/strong><\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Arweiniodd WCIA brosiect llwyddiannus gyda Chronfa Dreftadaeth y Loteri (HLF), mewn partneriaeth ag Iechyd Cyhoeddus Cymru, i ymgymryd \u00e2 gwaith i foderneiddio&#8217;r adeilad i wella mynediad i bobl anabl a defnydd cyhoeddus o Deml Heddwch o 2010:<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Rampiau mynediad<\/strong> i bobl anabl i flaen Portico&#8217;r Deml<\/li><li>Gosod <strong>lifft cadair yn Neuadd y Dderbynfa<\/strong> (ochr dde)<\/li><li>Gosod <strong>lifft grisiau Stena i&#8217;r Crypt<\/strong> a&#8217;r Llyfr Coffa.<\/li><li>Gosod <strong>lifft<\/strong> <strong>cyhoeddus<\/strong> rhwng y 4 llawr (llawr islawr, llawr gwaelod, llawr cyntaf ac atig)<\/li><li>Creu <strong>ystafell wybodaeth gyhoeddus<\/strong> ym Mynedfa&#8217;r Deml<\/li><li>Creu <strong>byrddau arwyddion dehongli<\/strong> allanol sy&#8217;n wynebu Parc Cathays, yn crynhoi treftadaeth y Deml, gwaith WCIA, a Gardd Heddwch Genedlaethol.<\/li><li>Gwella <strong>Gardd Heddwch Genedlaethol<\/strong> , trwy wersyll gwaith gwirfoddolwyr ieuenctid rhyngwladol a drefnwyd gan Gyfnewidfa UNA.  <\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"582\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-1024x582.jpg\" alt=\"Model Penseiri o ddyluniad arfaethedig Teml Heddwch, 1929, Partneriaeth Percy Thomas\" class=\"wp-image-10200\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-1024x582.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-800x455.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-300x170.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-768x436.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-1536x873.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-400x227.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/5-Percy-Thomas-Architects-Model-of-the-Temple-of-Peace.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Model Penseiri o ddyluniad arfaethedig Teml Heddwch, 1929, Partneriaeth Percy Thomas<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Rhestr Bensaern\u00efol ac Arwyddoc\u00e2d Teml Heddwch<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Daeth Teml Heddwch yn <strong>adeilad rhestredig Gradd II o <sup>19<\/sup> Mai 1975<\/strong> (diwygiwyd <sup>30<\/sup> Ebrill 1999 \u2013 rhif rhestru 13740). Mae rhestrau swyddogol yr adeiladau gyda CADW a RCAHW yn cofnodi&#8217;r Deml fel a ganlyn: <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Rhestr CADW<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><em>Hanes:<\/em><\/strong> <em>1937-8; gan Syr Percy Thomas. Adeilad o gyfrannau clasurol ond gyda chyfeiriad anuniongyrchol yn unig at fanylion urddau clasurol, yn hytrach yn null adeiladau cyhoeddus yn yr Almaen a&#8217;r Eidal yn y 1930au. Wedi&#8217;i ddyfeisio gan yr Arglwydd Davies o Landinam i hyrwyddo heddwch ac iechyd fel cofeb i&#8217;r rhai a syrthiodd yn y Rhyfel Mawr.<\/em> <\/li><li><strong><em>Tu allan:<\/em><\/strong> <em>Carreg nadd Portland, toeau panteils. Mae gan ddrychiad y fynedfa (Gogledd-ddwyrain) floc canol uchel wedi&#8217;i ffinio ag adenydd deulawr. Portico canolog gyda 4 piler sgw\u00e2r yn cynnal entablatwr slab gyda rowndiau a chornis modillion gwastad. Fframiau ffenestri efydd tal (mae&#8217;r ffr\u00e2m ganolog yn rhedeg i lawr fel ffr\u00e2m y drws). I&#8217;r naill ochr a&#8217;r llall, 6 adain bae gyda tho teils clog gyda chrib yn is na pharapet y bloc canol; cornis sy&#8217;n ymwthio allan; ffenestri petryalog tal i&#8217;r llawr gwaelod a&#8217;r llawr cyntaf; ffenestri llawer basach i&#8217;r islawr (casmentiau metel cwareli bach). Y tu \u00f4l i&#8217;r canol, ongl sgw\u00e2r, neuadd.<\/em><\/li><li><strong><em>Tu Mewn:<\/em><\/strong> <em>Cyntedd a chyntedd gyda llawr a wynebau marmor lliw. Neuadd debyg i deml gyda phileri ffliwtiog o farmor Eidalaidd du, wedi&#8217;u gwythiennau ag aur; nenfwd coffr wedi&#8217;i baentio&#8217;n wyrdd ac aur; ffenestri ochr tal yn leinio eiliau cul. Capel bwaog bach yn y crypt isod.<\/em> <\/li><li><strong><em>Rheswm dros Ddynodi:<\/em><\/strong> <em>Wedi&#8217;i restru fel adeilad trawiadol gan bensaer blaenllaw De Cymru o&#8217;r 20fed ganrif, enghraifft brin o&#8217;r arddull hon yng Nghymru. Gwerth gr\u0175p gydag adeiladau rhestredig eraill ym Mharc Cathays.<\/em><\/li><li><em>Chwilio CADW: <a href=\"https:\/\/cadw.gov.wales\/advice-support\/cof-cymru\/search-cadw-records\">https:\/\/cadw.gov.wales\/advice-support\/cof-cymru\/search-cadw-records<\/a><\/em><\/li><li><em>Adroddiad Rhestru Teml Heddwch: <a href=\"https:\/\/cadwpublic-api.azurewebsites.net\/reports\/listedbuilding\/FullReport?lang=&amp;id=13740\">https:\/\/cadwpublic-api.azurewebsites.net\/reports\/listedbuilding\/FullReport?lang=&amp;id=13740<\/a><\/em><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Comisiwn Brenhinol Henebion Hynafol a Hanesyddol Cymru (RCAHW):<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em>Adeiladwyd adeilad Teml Heddwch ac Iechyd rhwng 1937 a 1946 gan y pensaer Syr Percy Thomas o Gaerdydd, fel cofeb i&#8217;r rhai a syrthiodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Fe&#8217;i hadeiladwyd o garreg Portland ac mae gan y drychiad gogledd-ddwyreiniol floc canol uchel gyda phortico o bileri petryalog heb addurn, entablatwr plaen a chornis modillion. I&#8217;r naill ochr a&#8217;r llall mae adain chwe bae o dan do teils clog gyda chrib yn is na pharapet y bloc canol. Mae ffenestri petryalog tal ar y llawr gwaelod a&#8217;r llawr cyntaf a ffenestri mwy bas i&#8217;r islawr. Y tu mewn mae lloriau a wynebau marmor. Mae&#8217;r adeilad hwn bellach wedi&#8217;i Restru Gradd 2.    <\/em><\/li><li><em>Cronfa Ddata Archifau Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC) Coflein: Canolfan Ddinesig Caerdydd, Parc Cathays, Caerdydd &#8211; <a href=\"https:\/\/coflein.gov.uk\/en\/site\/401617\/details\/cardiff-civic-centre-cathays-park-cardiff\">https:\/\/coflein.gov.uk\/en\/site\/401617\/details\/cardiff-civic-centre-cathays-park-cardiff<\/a><\/em><\/li><li><em>Rhestrau Archif Percy Thomas Cronfa Ddata Coflein (243 o gofnodion) &#8211; <a href=\"https:\/\/www.coflein.gov.uk\/en\/archive\/search\/result?COLLECTION=6364299&amp;SEARCH_MODE=COMPLEX_SEARCH\">https:\/\/www.coflein.gov.uk\/en\/archive\/search\/result?COLLECTION=6364299&amp;SEARCH_MODE=COMPLEX_SEARCH<\/a> <\/em><\/li><li><em>Cronfa Ddata Archifau Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC) Coflein: cofnodion archif Teml Heddwch &#8211; <a href=\"https:\/\/coflein.gov.uk\/en\/site\/11820\/archive\/\">https:\/\/coflein.gov.uk\/en\/site\/11820\/archive\/<\/a><\/em><\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/whobackwhen.com\/wp-content\/uploads\/matt-smith-tophat-tails-sonic-cane-lets-kill-hitler-doctor-who-back-when.jpg\" alt=\"\" width=\"590\" height=\"340\"\/><figcaption>Matt Smith fel Dr Who yn &#8216;Let&#8217;s Kill Hitler&#8217; (o <a href=\"https:\/\/whobackwhen.com\/n082-lets-kill-hitler\/\">&#8216;Who Back When&#8217;<\/a> ), yn ffilmio ar leoliad yn Nheml Heddwch<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/explorecardiff.files.wordpress.com\/2014\/04\/p206624628-25.jpg?w=590\" alt=\"\"\/><figcaption>Mae Teml Heddwch yn lleoliad cyfarwydd i gefnogwyr Ffuglen Wyddonol &#8211; <a href=\"https:\/\/www.doctorwholocations.net\/locations\/templeofpeace\">Canllaw Lleoliad Dr Who<\/a> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Teml Heddwch fel Eicon Sgrin<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae golwg bensaern\u00efol &#8216;Art Deco&#8217; unigryw ac eiconig y Deml wedi&#8217;i fenthyca i addasiad poblogaidd ar gyfer y llwyfan a&#8217;r sgrin, gan serennu mewn cyfresi yn amrywio o Dr Who a Sherlock Holmes i&#8217;r ffilm ffantasi fawr ddiweddar &#8216;His Dark Materials&#8217;.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Dr Who<\/strong> , <strong>2004 &#8211; diweddar<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><\/p><cite><em>\u201cY tro cyntaf i\u2019r Deml dderbyn ymweliad gan griw camera Doctor Who oedd ym mis Hydref 2004, pan dreuliwyd ychydig dros wythnos yn gweithio y tu mewn i\u2019w neuaddau cynadledda trawiadol. Byddai\u2019r cefndir hwn yn ffurfio\u2019r Manchester Suite ar fwrdd Platfform Un, bum biliwn o flynyddoedd i\u2019r dyfodol lle byddai\u2019r Doctor yn rhoi cyfle cyntaf i Rose Tyler gwrdd \u00e2 llawer o wahanol rywogaethau estron &#8230; a hefyd golwg ar oriau olaf ei phlaned gartref. Daeth yr awdur Russell T Davies i fyny \u00e2 chymeriad newydd, y gweithiwr cynnal a chadw Raffalo, a recordiwyd golygfeydd newydd eu sgriptio rhwng Raffalo a Rose yn \u00f4l yn y Deml ddydd Sadwrn 19 Chwefror 2005.\u201d<\/em><br\/><a href=\"https:\/\/www.bbc.co.uk\/wales\/arts\/sites\/doctor-who-wales\/alllocations\/cardiff-temple-of-peace\">Archif Celfyddydau Cymru \u2013 Lleoliadau Ffilmio\u2019r BBC<\/a><br\/> <br\/><em>\u201cErs i d\u00eem cynhyrchu Doctor Who symud i Gaerdydd yn 2005, mae\u2019r ddinas wedi cael ei defnyddio fel lleoliad ei hun a lleoliadau eraill drwy gydol naw cyfres a rhaglenni arbennig. Mae tu mewn i Deml Heddwch ac Iechyd wedi gwasanaethu fel Platfform Un yn \u201cThe End of the World,\u201d ac wedi cynnal y trafodaethau rhwng y Dynion a\u2019r Silwriaid yn \u201cCold Blood.\u201d Y tu hwnt i hynny, mae hefyd wedi ymddangos yn \u201cGridlock\u201d, \u201cThe Fires of Pompeii\u201d, \u201cLet&#8217;s Kill Hitler\u201d, a \u201cNightmare in Silver\u201d. Mae\u2019n anhygoel y ffyrdd y gellir adfer un ystafell.\u201d  <\/em><br\/><a href=\"https:\/\/www.anglotopia.net\/british-travel\/fiver-five-doctor-filming-locations-cardiff\/\">Anglotopia &#8211; Lleoliadau Ffilmio<\/a> .<\/cite><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Sherlock Holmes:<\/strong> <strong>Y Banciwr Dall, Awst 2010<\/strong> <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Gyda Benedict Cumberbatch a Gemma Chan yn serennu, roedd y Deml yn esgus bod yn <a href=\"https:\/\/bakerstreet.fandom.com\/wiki\/National_Antiquities_Museum\">Amgueddfa Hen Bethau Genedlaethol<\/a> lle roedd yr arbenigwr Crochenwaith Tsieineaidd <a href=\"https:\/\/bakerstreet.fandom.com\/wiki\/Soo_Lin_Yao\">Soo Lin Yao<\/a> yn arddangos seremoni de i gr\u0175p o ymwelwyr, fel golygfa agoriadol y cynhyrchiad cyfan.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>Ffynonellau: <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/The_Blind_Banker\">Wicipedia<\/a> ; <a href=\"https:\/\/bakerstreet.fandom.com\/wiki\/The_Blind_Banker\">Fandom Baker Street<\/a><\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\">&#8216;Ei Ddeunyddiau Tywyll&#8217; yn Nheml Heddwch, 2018-19<\/h3>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/templeofpeace.wales\/uploads\/images\/Gallery\/Film-Tv\/filmtvhdm.jpg\" alt=\"\" width=\"576\" height=\"375\"\/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><\/p><cite><strong>Atlas o Ryfeddodau<\/strong> \u2013 <a href=\"https:\/\/www.atlasofwonders.com\/2019\/11\/his-dark-materials-filming-locations.html\">Ble cafodd &#8216;His Dark Materials&#8217; ei ffilmio?<\/a><br\/><em>\u201cMae bydysawd cyfoethog ac estynedig trioleg nofel His Dark Materials wedi\u2019i addasu ar gyfer y teledu ym <strong>mhrosiect drutaf y BBC hyd yn hyn<\/strong> , yn \u00f4l y s\u00f4n, wedi\u2019i gyd-gynhyrchu gan HBO. Ffilmiwyd y ddwy dymor gyntaf ar yr un pryd rhwng 2018 a 2019, gan gwmpasu\u2019r ddwy lyfr gyntaf gan yr awdur Seisnig Philip Pullman, o\u2019r enw Northern Lights (1995; The Golden Compass in North America) a The Subtle Knife (1997). Yn y stori, mae pob bod dynol yn cael ei eni gyda chydymaith cythreuliaid, sef yr enaid sy\u2019n byw y tu allan i\u2019r corff gan gymryd ffurf anifail.  <\/em><br\/><em> <\/em><br\/><em>Mae&#8217;r sioe &#8216;steampunk&#8217; wedi&#8217;i hysgrifennu gan Jack Thorne (creawdwr sioeau clodwiw fel Skins neu This is England). Arweinir y cast gan Dafne Keen (y bleiddin ifanc o Logan) fel Lyra Belacqua, Ruth Wilson fel Marisa Coulter, Lin-Manuel Miranda fel Lee Scoresby a James McAvoy fel yr Arglwydd Asriel Belacqua. <\/em><br\/><strong><em> <\/em><\/strong><br\/><strong><em>Ffilmiwyd ei Dark Materials yng Nghymru<\/em><\/strong> <em>a Lloegr. Mae Fflat Marisa Coulter wedi&#8217;i leoli yn <strong>Nheml Heddwch art deco yng Nghaerdydd<\/strong> ; tra bod y lleoliad, y gyfrol, a&#8217;r cloc yn y brig o Shell Mex House yn Llundain.<\/em><\/cite><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><em>\u201cMae Teml Heddwch hynod drawiadol yn ymddangos wrth i Lyra a Mrs Coulter gael cinio wrth fynedfa fawreddog yr adeilad uchel. Mae rhan y t\u0175r wedi&#8217;i hychwanegu&#8217;n llwyr yn ystod y broses \u00f4l-gynhyrchu, ond mae blaen hardd y Deml i gyd yn real.\u201d  <\/em><a href=\"https:\/\/www.walesonline.co.uk\/lifestyle\/tv\/his-dark-materials-locations-filmed-17185160\">Cymru Ar-lein, 8 Tachwedd 2020<\/a><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pbs.twimg.com\/media\/EInpabZWkAA4J44?format=jpg&amp;name=large\" alt=\"\"\/><figcaption><a href=\"https:\/\/twitter.com\/cardiffuni\/status\/1191740218963046400\/photo\/1\">Teml Heddwch yn &#8216;His Dark Materials&#8217;<\/a> &#8211; Prifysgol Caerdydd \/ BBC \/ Twitter  <\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/nerdalicious.com.au\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/His-Dark-Materials-E02-960x520.jpg\" alt=\"\"\/><figcaption><em>Teml Heddwch Cymru: &#8216;Neuadd y Cenhedloedd&#8217; Syr Percy Thomas, wedi&#8217;i gwisgo gan y BBC ar gyfer &#8216;Syniad y Gogledd&#8217; &#8211; Pennod 2 o &#8216;His Dark Materials&#8217;.  <\/em><a href=\"https:\/\/nerdalicious.com.au\/books\/his-dark-materials-book-to-screen-analysis-episode-two-the-idea-of-the-north\/\">Nerdalicious<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Y DEMFL i HEDDIW: Mae&#8217;r Genhadaeth yn Byw Ymlaen<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Pen-blwydd y Deml yn 25 <sup>oed<\/sup> : Un Dyn a&#8217;i Gofeb<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ym 1963, i nodi 25 mlynedd ers agor Teml Heddwch, <a href=\"https:\/\/flic.kr\/s\/aHsmEdHQjv\">cynhyrchodd John Griffiths ar gyfer y BBC &#8216; <strong>One Man and His Monument<\/strong> &#8216;<\/a> , darllediad radio yn dathlu bywyd yr Arglwydd Davies &#8211; gan gynnwys cyfweliadau \u00e2 llawer o&#8217;r bobl yr oedd wedi gweithio gyda nhw (a hyd yn oed y nyrs a ofalodd amdano yn ei ddyddiau olaf). Adolygwyd yr adnodd amhrisiadwy hwn a&#8217;r cipolwg ar y cyfnod &#8211; y mae ei sgript yn parhau yn archifau Teml Heddwch &#8211; yn 2017 gan Wirfoddolwr WCIA, Maggie Smales, a gyhoeddodd y <a href=\"https:\/\/wciavoices.wordpress.com\/2017\/10\/17\/temple-tales-2-a-man-and-his-monument-the-real-david-davies\/\">blog hwn: &#8216;One Man and His Monument&#8217;<\/a> . <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Ap\u00eal Pen-blwydd yn 50 <sup>oed<\/sup> y Deml: sefydlu Gardd Heddwch Genedlaethol<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ym 1988, i nodi <a href=\"https:\/\/www.flickr.com\/photos\/129767871@N03\/albums\/72157672069709478\"><sup>50fed<\/sup> Pen-blwydd y Deml<\/a> , cynhaliwyd ap\u00eal gyhoeddus a chyfres o ddigwyddiadau nodedig a arweiniodd at greu <a href=\"https:\/\/cymru.global\/national-garden-of-peace\/\">Gardd Heddwch Genedlaethol Cymru<\/a> \u2013 a gr\u00ebwyd gan Wirfoddolwyr Ieuenctid Rhyngwladol Cyfnewidfa UNA dros gyfnod gwersyll gwaith haf, dan arweiniad y <a href=\"https:\/\/www.unaexchange.org\/meet-our-founder-robert-davies\/\">sylfaenydd Robert Davies<\/a> . Mae&#8217;r Ardd Heddwch bellach yn gartref i dros 50 o gofebau i heddychwyr y gorffennol, y presennol &#8211; a&#8217;r dyfodol. <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Temple75: Llwybr Heddwch Caerdydd<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn 2013, arweiniodd WCIA raglen o ddigwyddiadau hwyl i&#8217;r teulu dros yr haf a oedd yn cynnwys lansio <a href=\"http:\/\/www.walesforpeace.org\/images\/user\/Final%20PT%20leaflet.pdf\">&#8216;Llwybr Heddwch Caerdydd&#8217; Temple75<\/a> , gan ddechrau o Ardd Heddwch.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p><strong>Lleisiau&#8217;r Deml80<\/strong><\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Yn 2014, fel uchafbwynt <a href=\"https:\/\/cymru.global\/walesforpeace\/\">rhaglen &#8216;Cymru dros Heddwch&#8217;<\/a> WCIAS a ariannwyd gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri i nodi Rhyfel Byd 100 canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, cynhaliodd WCIA <a href=\"https:\/\/wciavoices.wordpress.com\/2018\/11\/29\/temple80-a-month-celebrating-wales-peacemakers-and-movements\/\">raglen uchelgeisiol, mis o hyd o 43 o ddigwyddiadau<\/a> yn dathlu gwaith sefydliadau ac unigolion y Deml yn y gorffennol, y presennol a&#8217;r dyfodol \u2013 ochr yn ochr ag arddangosfa, perfformiad noson gala Temple80, a chynhyrchu&#8217;r <a href=\"https:\/\/youtu.be\/BDh1E0eoHqg\">ffilm ddogfen &#8216;Voices of Temple80&#8217;<\/a> .  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe title=\"Voices of #Temple80 - WCIA&#039;s 80th Anniversary of Wales&#039; Temple of Peace\" width=\"640\" height=\"360\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/BDh1E0eoHqg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\">WCIA<\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>&#8216;Wyres&#8217; <strong>Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru<\/strong> (WLNU), y codwyd y Deml ar gyfer ei waith adeiladu heddwch (trwy Gyngor Cenedlaethol Cymru <strong>Cymdeithas y Cenhedloedd Unedig<\/strong> ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd (UNA Cymru), mae WCIA wedi parhau \u00e2&#8217;r gwaith a ddechreuwyd gan yr Arglwydd David Davies a Percy Thomas, o&#8217;i sefydlu ym 1973. Yn 2023, <strong>bydd WCIA yn dathlu ei <sup>50fed<\/sup> Pen-blwydd<\/strong> <strong>o weithio o Deml Heddwch Cymru<\/strong> , ochr yn ochr \u00e2 phartneriaid i hyrwyddo:  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Dysgu Byd-eang<\/strong> \u2013 CEWC (Cyngor Addysg mewn Dinasyddiaeth y Byd), Cyfanfyd (Cymdeithas Addysg Datblygu), WAGE (Cynghrair Cymru dros Addysg Fyd-eang),<\/li><li><strong>Gweithredu Byd-eang<\/strong> \u2013 UNA (Cymdeithas y Cenhedloedd Unedig), Ymgyrch Rhyddid rhag Newyn; IYS (Gwasanaeth Ieuenctid Rhyngwladol) \u2013 bellach Cyfnewidfa UNA; Masnach Deg Cymru.  <\/li><li><strong>Partneriaethau Byd-eang<\/strong> \u2013 Cyfnewidfa UNA, Rhyddid rhag Newyn, WISEN (Rhwydweithiau Sector Rhyngwladol Cymru), Hwb Cymru Affrica, Cymru dros Affrica, Maint Cymru, Dolen Cymru (Cyswllt Cymru Lesotho).<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Ers 2014, mae&#8217;r 3 rhaglen graidd hyn wedi cael eu hategu gan waith <strong>Treftadaeth Heddwch<\/strong> WCIA, yn deillio o brosiect &#8216;Cymru dros Heddwch&#8217; a ariannwyd gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri yn ystod y 100au o&#8217;r Ail Ryfel Byd, a gyrhaeddodd uchafbwynt gyda dathliadau <sup>80fed<\/sup> Pen-blwydd y Deml ym mis Tachwedd 2018.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Prifysgol Caerdydd<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae Teml Heddwch wedi sefyll yng nghanol &#8216;campws&#8217; Prifysgol Caerdydd erioed, gan ymestyn dros Ganolfan Ddinesig Caerdydd ym Mharc Cathays. Pan benderfynodd <strong>Iechyd Cyhoeddus Cymru<\/strong> \u2013 olynwyr i&#8217;r deiliaid &#8216;iechyd&#8217; gwreiddiol, WNMA \u2013 werthu eu perchnogaeth ar y Deml yn 2016, roedd yn gam rhesymegol i Brifysgol Caerdydd gaffael yr adeilad eiconig yng nghanol y campws. O <a href=\"https:\/\/www.walesonline.co.uk\/business\/commercial-property\/iconic-temple-peace-cardiff-been-14039318\">fis Rhagfyr 2017, Prifysgol Caerdydd sy&#8217;n berchen<\/a> ar Deml Heddwch, gyda WCIA yn cadw&#8217;r feddiannaeth o dan y cyfamod 999 mlynedd o sefydlu&#8217;r adeilad.  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Er bod argyfwng COVID wedi taro Prifysgolion a sefydliadau&#8217;r Trydydd Sector yn galed, mae gobaith a brwdfrydedd cyffredin y bydd WCIA a Phrifysgol Caerdydd yn gallu cydweithio i sefydlu pwrpas cyffredin ar gyfer yr adeilad yn y dyfodol &#8211; <strong>gan gysylltu cymdeithas sifil ac academia<\/strong> wrth fynd ar drywydd y cenadaethau sefydlu i hyrwyddo heddwch ac iechyd byd-eang.<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-1024x643.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10137\" width=\"512\" height=\"322\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-1024x643.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-800x503.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-300x188.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-768x482.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-1536x965.jpg 1536w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-400x251.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Temple-Tour-Route-Ground-Floor.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/div>\n<\/div><div class=\"container\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Teithiau Teml a Llogi Lleoliadau<\/strong><\/h2>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae t\u00eem Treftadaeth Heddwch WCIA yn cynnig <a href=\"https:\/\/cymru.global\/temple-tours\/\">Teithiau o amgylch y Deml a Diwrnodau Drysau Agored<\/a> rheolaidd, mynediad cyhoeddus i <a href=\"https:\/\/cymru.global\/archives-and-collections\/\">Archifau a Chasgliadau&#8217;r Deml<\/a> , ac yn cynnal <a href=\"https:\/\/cymru.global\/welsh-peacemakers-feature-articles\/\">ystod eang o ddeunyddiau wedi&#8217;u digideiddio<\/a> a dehongliadau treftadaeth a gefnogir gan wirfoddolwyr a <a href=\"https:\/\/cymru.global\/welsh-internationalism-postgraduate-research\/\">phrosiectau ymchwil<\/a> .<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae gan Deml Heddwch ac Iechyd Cymru amrywiaeth o ystafelloedd a chyfleusterau ar gael i&#8217;w defnyddio&#8217;n gyhoeddus ac yn breifat drwy <a href=\"https:\/\/templeofpeace.wales\/en\/contact-us\">d\u00eem Llogi Lleoliadau WCIA<\/a> , ar gyfer:<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Cyfarfodydd a Chynadleddau<\/li><li>Priodasau a Seremon\u00efau<\/li><li>Part\u00efon a Dathliadau<\/li><li>Ffilmio a Sesiynau Lluniau<\/li><li>Barddoniaeth, Pop a Gwleidyddiaeth &#8211; Digwyddiadau Diwylliannol<\/li><\/ul>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Mae holl <strong>elw llogi lleoliad y Deml<\/strong> yn mynd tuag at waith parhaus WCIA \u2013 a chenhadaeth sefydlu\u2019r Deml \u2013 i <strong>hyrwyddo adeiladu heddwch a rhyngwladoldeb trwy ariannu dysgu byd-eang, gweithredu byd-eang a phartneriaethau byd-eang rhwng Cymru a\u2019r byd<\/strong> .  <\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<p>Gweld a darganfod mwy drwy wefan lleoliad bwrpasol WCIA, <a href=\"http:\/\/www.templeofpeace.wales\">www.templeofpeace.wales<\/a> , neu ein porthwyr cyfryngau cymdeithasol ar Facebook \/ Instagram \/ Twitter \/ <a href=\"https:\/\/twitter.com\/venuewithaheart\">venuewithaheart<\/a> .<\/p>\n<\/div><div class=\"container\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10369\" srcset=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-800x533.jpg 800w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-300x200.jpg 300w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-768x512.jpg 768w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-600x400.jpg 600w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-400x267.jpg 400w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy-2x1.jpg 2w, https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/temple-of-peace-copy.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>&#8216;Teml Heddwch ac Iechyd&#8217; Syr Percy Thomas, yn wynebu Rhodfa&#8217;r Brenin Edward VII, Caerdydd &#8211; 82 mlynedd ar \u00f4l agor.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><div class=\"container\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-large is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p>&#8221; <strong><em>I Mr. Percy Thomas rydym yn ddyledus am y dyluniad pensaern\u00efol<\/em><\/strong> <em>lle, rwy&#8217;n credu, mae wedi mynegi, gydag urddas a symlrwydd, y syniadau a&#8217;r dyheadau y mae&#8217;r adeilad hwn yn sefyll drostynt: Heddwch, Iechyd a Chyfiawnder. Mae wedi ychwanegu&#8230; gem arall at alaeth yr adeiladau cyhoeddus ym Mharc Cathays &#8211; unigryw, rwy&#8217;n credu, yn y wlad hon, a chofeb i ragwelediad a menter ddoeth.&#8221;<\/em><\/p><p>David Davies, Sylfaenydd Teml Heddwch, Tachwedd 1938  <\/p><p><\/p><\/blockquote>\n<\/div><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-layout-flex wp-block-buttons-is-layout-flex\"><div class=\"container\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link\" href=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/ARCHITECT-OF-PEACE-Percy-Thomas-Construction-of-Wales-Temple-of-Peace.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Lawrlwytho \/ Argraffu Llyfryn PDF<\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mae gan Deml Heddwch Cymru etifeddiaeth bensaern\u00efol unigryw: yr unig adeilad cyhoeddus, yng Nghymru ac yn fyd-eang, sydd wedi&#8217;i gysegru i&#8217;r ddau achos sef heddwch ac iechyd. Y pensaer o Sir Benfro a Chaerdydd, Percy Thomas, a gododd i&#8217;r her o droi&#8217;r weledigaeth hon yn frics a morter: &#8216;creu adeilad heddwch, ar gyfer adeiladu heddwch&#8217;.    [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4513,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"iawp_total_views":8,"footnotes":""},"categories":[1392,1241],"tags":[],"class_list":["post-51148","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-wcia-history-cy"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>&#039;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"&#039;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae gan Deml Heddwch Cymru etifeddiaeth bensaern\u00efol unigryw: yr unig adeilad cyhoeddus, yng Nghymru ac yn fyd-eang, sydd wedi&#039;i gysegru i&#039;r ddau achos sef heddwch ac iechyd. Y pensaer o Sir Benfro a Chaerdydd, Percy Thomas, a gododd i&#039;r her o droi&#039;r weledigaeth hon yn frics a morter: &#039;creu adeilad heddwch, ar gyfer adeiladu heddwch&#039;.  [...]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Cymru Global\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/welshcentreforinternationalaffairs\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-03-06T12:30:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-06T12:34:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Craig Owen\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@WCIA_Wales\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@WCIA_Wales\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Craig Owen\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"44 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Craig Owen\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b4a3bb351a6e3c07121e207a47e2b1ab\"},\"headline\":\"&#8216;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru\",\"datePublished\":\"2026-03-06T12:30:26+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-06T12:34:42+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/\"},\"wordCount\":9159,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/20180829_183558.jpg\",\"articleSection\":[\"Blog\",\"WCIA history\"],\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/\",\"name\":\"'Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/20180829_183558.jpg\",\"datePublished\":\"2026-03-06T12:30:26+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-06T12:34:42+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/20180829_183558.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/20180829_183558.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1536,\"caption\":\"Lledaeniad lluniau Atodiad y Western Mail\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/wcia-news-cy\\\/wcia-history-cy\\\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Cartref\",\"item\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/cymru-global\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"&#8216;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/\",\"name\":\"Cymru Global\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#organization\",\"name\":\"Cymru Global\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/loog-white.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/loog-white.svg\",\"width\":179,\"height\":59,\"caption\":\"Cymru Global\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/welshcentreforinternationalaffairs\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/WCIA_Wales\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/wcia_wales\\\/?hl=en-gb\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UC0G2l7QV_yPDU4RHB8hEEPg\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b4a3bb351a6e3c07121e207a47e2b1ab\",\"name\":\"Craig Owen\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Craig Owen\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/cymru.global\\\/cy\\\/author\\\/craig-owen\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"'Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"'Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global","og_description":"Mae gan Deml Heddwch Cymru etifeddiaeth bensaern\u00efol unigryw: yr unig adeilad cyhoeddus, yng Nghymru ac yn fyd-eang, sydd wedi'i gysegru i'r ddau achos sef heddwch ac iechyd. Y pensaer o Sir Benfro a Chaerdydd, Percy Thomas, a gododd i'r her o droi'r weledigaeth hon yn frics a morter: 'creu adeilad heddwch, ar gyfer adeiladu heddwch'.  [...]","og_url":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/","og_site_name":"Cymru Global","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/welshcentreforinternationalaffairs\/","article_published_time":"2026-03-06T12:30:26+00:00","article_modified_time":"2026-03-06T12:34:42+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1536,"url":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Craig Owen","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@WCIA_Wales","twitter_site":"@WCIA_Wales","twitter_misc":{"Written by":"Craig Owen","Est. reading time":"44 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/"},"author":{"name":"Craig Owen","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#\/schema\/person\/b4a3bb351a6e3c07121e207a47e2b1ab"},"headline":"&#8216;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru","datePublished":"2026-03-06T12:30:26+00:00","dateModified":"2026-03-06T12:34:42+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/"},"wordCount":9159,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg","articleSection":["Blog","WCIA history"],"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/","url":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/","name":"'Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru - Cymru Global","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg","datePublished":"2026-03-06T12:30:26+00:00","dateModified":"2026-03-06T12:34:42+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#primaryimage","url":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg","contentUrl":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/20180829_183558.jpg","width":2048,"height":1536,"caption":"Lledaeniad lluniau Atodiad y Western Mail"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wcia-news-cy\/wcia-history-cy\/39pensaer-heddwch39-ar-gyfer-temple82-syr-percy-thomas-adeiladu-a-stori-teml-heddwch-ac-iechyd-cymru\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Cartref","item":"https:\/\/cymru.global\/cy\/cymru-global\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"&#8216;Pensaer Heddwch&amp;#39; ar gyfer Temple82: Syr Percy Thomas, Adeiladu a Stori Teml Heddwch ac Iechyd Cymru"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#website","url":"https:\/\/cymru.global\/cy\/","name":"Cymru Global","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cymru.global\/cy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#organization","name":"Cymru Global","url":"https:\/\/cymru.global\/cy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/loog-white.svg","contentUrl":"https:\/\/cymru.global\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/loog-white.svg","width":179,"height":59,"caption":"Cymru Global"},"image":{"@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/welshcentreforinternationalaffairs\/","https:\/\/x.com\/WCIA_Wales","https:\/\/www.instagram.com\/wcia_wales\/?hl=en-gb","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UC0G2l7QV_yPDU4RHB8hEEPg"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/cymru.global\/cy\/#\/schema\/person\/b4a3bb351a6e3c07121e207a47e2b1ab","name":"Craig Owen","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ddf69d48b620ba56dc5e9645bb2b3b54243829f3e133aaad1d2f65e0ae3d7d0c?s=96&d=mm&r=g","caption":"Craig Owen"},"url":"https:\/\/cymru.global\/cy\/author\/craig-owen\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51148"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51153,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51148\/revisions\/51153"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cymru.global\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}