{"id":53191,"date":"2026-07-18T11:23:43","date_gmt":"2026-07-18T10:23:43","guid":{"rendered":"https:\/\/cymru.global\/uncategorized-cy\/cymru-a-rhyfel-cartref-sbaen-90-mlynedd-yn-ddiweddarach\/"},"modified":"2026-07-18T11:23:46","modified_gmt":"2026-07-18T10:23:46","slug":"cymru-a-rhyfel-cartref-sbaen-90-mlynedd-yn-ddiweddarach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cymru.global\/cy\/peace-heritage-cy\/cymru-a-rhyfel-cartref-sbaen-90-mlynedd-yn-ddiweddarach\/","title":{"rendered":"Cymru a Rhyfel Cartref Sbaen: 90 Mlynedd yn Ddiweddarach"},"content":{"rendered":"
\n

Mae’r nodwedd hon yn ategu’r cyfweliad a ddarlledwyd ar BBC Wales, 18 Gorffennaf 2026 gyda Chynghorydd Treftadaeth Cymru Global, Craig Owen (28:50 ar y recordiad chwarae n\u00f4l) <\/em><\/p>\n<\/div> \n BBC Sounds – Radio Wales Breakfast Programme 18.07.26 <\/a>\n

\n

Mae Gorffennaf 2026 yn nodi 90 mlynedd ers coup milwrol ffasgaidd y Cadfridog Franco<\/a> yn erbyn llywodraeth etholedig Sbaen, gyda chefnogaeth Hitler<\/a> a Mussolini<\/a>, gan danio Rhyfel Cartref 3 blynedd dros 1936 i 1939<\/a> a achosodd dechrau’r Ail Ryfel Byd<\/a>.<\/p>\n<\/div>

\n

I Gymru, nid rhyfel pell oedd hwn erioed – fe dynnodd lowyr o’r cymoedd i feysydd cad sbaen, a daeth \u00e2 phlant o Guernica<\/a> a Bilbao<\/a> ar \u00f4l y bomio i gartrefi yng Nghymru. Mae’n parhau i fod yn un o straeon diffiniol rhyngwladolaeth Gymreig, un sy’n parhau i lunio seice genedlaethol a diwylliant poblogaidd Cymru hyd heddiw. Yng ngeiriau c\u00e2n y Manic Street Preachers o’r flwyddyn 2000<\/a> a ysbrydolwyd gan ddyfyniad o ‘Miners Against Fascism’: <\/p>\n<\/div>

\n

“Os goddefwch chi hyn, eich plant chi fydd nesaf”<\/h3>\n<\/div>
\n

Ymunodd bron i 200 o wirfoddolwyr o Gymru \u00e2’r Brigadau Rhyngwladol<\/a>, ymhlith 2,500 o Brydain ac Iwerddon, ac fe fu o leiaf 33-35 ohonynt farw yn Sbaen. Ym mis Mai 1937, ffodd 4,000 o blant Basgaidd<\/a> i Brydain ar y SS Habana<\/a> o Bilbao, ac fe ddaeth 230 o blant i Gymru<\/a> lle cynigiwyd lloches iddynt gan gymunedau yng Nghaerllion (Casnewydd), Sgeti (Abertawe), Brechfa (Sir Gaerfyrddin) a Hen Golwyn (Sir Ddinbych). <\/p>\n<\/div>

\n

90 mlynedd yn ddiweddarach, mae stori Gymreig Sbaen yn rhybudd ac yn ysbrydoliaeth: rhybudd<\/strong> o’r peryglon pan fydd cymdeithas yn goddef ffigurau ‘dynion cryf’ awdurdodol sy’n hyrwyddo rhaniad, mewn cyferbyniad ag ysbrydoliaeth gynnes<\/strong> cymunedau cyffredin sy’n dewis undod yn hytrach na difaterwch: undod heb ei ‘ganiat\u00e1u gan lywodraeth’ na’r cyfryngau, ond wedi’i ysgogi o gymunedau llawr gwlad i fyny. Yr etifeddiaeth honno o ryngwladolaeth yw’r union beth y cafodd Teml Heddwch Cymru ei hadeiladu<\/a> i’w hysbrydoli, ac y mae Cymru Global yn ceisio ei hyrwyddo ar gyfer y dyfodol<\/a>. <\/p>\n<\/div>

\n

Gwirfoddolwyr o Gymru a ymladdodd yn erbyn Ffasgiaeth<\/strong><\/h2>\n<\/div>
\n
\"\"
Gwirfoddolwyr o Gymru yn cyrraedd Sbaen, 1936 – IBMT<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>
\n

Deuai gwirfoddolwyr y Brigadau Rhyngwladol yn llethol o gymunedau glofaol \u2014 dynion fel Harry Dobson<\/a>, gl\u00f6wr di-waith o Donypandy, a anafwyd yn angheuol ar Fryn 481 ger Gandesa ym 1938, yn 30 oed (un o 35 na ddaeth adref byth); ac Edwin Greening o Aberd\u00e2r<\/a>, y mae ei gofiant ‘From Aberdare to Albacete<\/a>‘ yn cyfleu’r daith. Gwasanaethodd Thora Silverthorne<\/a>, merch gl\u00f6wr o Abertyleri, fel nyrs rheng flaen a aeth ymlaen i ymgyrchu dros sefydlu’r GIG ym 1948. <\/p>\n<\/div>

\n

Nid oeddent yn ei weld fel “rhyfel rhywun arall”. Pobl hynod gyffredin a wnaeth beth rhyfeddol, roeddent yn gweld ffasgiaeth fel bygythiad i bobl weithgar ym mhobman. Deuai’r rhan fwyaf o lowyr o gymunedau’r cymoedd a oedd eisoes wedi’u gwleidyddoli gan y Dirwasgiad Mawr<\/a> a’r prawf modd<\/a>. Fel y dywedodd Hywel Francis yn ‘Miners Against Fascism<\/a>‘, rhoddodd y pyllau a’r capeli yr undod a’r argyhoeddiad moesol iddynt. Eu slogan oedd ‘No Pasar\u00e1n’ \u2014 ni chant basio<\/a> \u2014 a phrofodd dechrau’r rhyfel byd ym 1939 fod eu rhybudd yn gywir. <\/p>\n<\/div>

\n
\"\"
Dolores Ib\u00e1rruri G\u00f3mez<\/a>, a elwid yn ‘La Pasionaria<\/a>‘ (‘y Blodyn Pasio’), a fathodd y gri brwydr \u00a1No Pasar\u00e1n! (‘Ni chant basio’) mewn araith ym mis Gorffennaf 1936 yn gwrthsefyll y Frwydr dros Fadrid<\/em><\/em>. Credyd – Radical Tea Towel<\/a> Co <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>
\n