Cadw pobl ifanc yn ddiogel ar-lein? Awstralia yn Cyflwyno’r Gwaharddiad Cyntaf yn y Byd ar Gyfryngau Cymdeithasol i Bobl Dan 16 Oed
Yn oes ddigidol heddiw, mae mwy o bobl nag erioed yn ymuno â chyfryngau cymdeithasol, yn dod i gysylltiad â llu o newyddion a gwybodaeth, ac yn cysylltu â phobl a syniadau ledled y byd. Fodd bynnag, nid yw hyn yn gyfyngedig i oedolion, gan fod y rhai sy’n ‘ymuno’ â’r rhyngrwyd i bob golwg yn mynd yn iau ac yn iau. Ond a yw hyn o reidrwydd yn beth drwg? Mae rhai llwyfannau cyfryngau cymdeithasol yn dod yn llai rheoledig fyth. Gan fod llythrennedd digidol ar goll i raddau helaeth o gwricwla byd-eang, mae’r cyfleoedd i weld cynnwys niweidiol ac amhriodol wedi cynyddu’n sydyn ac mae canlyniadau’r amlygiad hwn yn dod yn fwy difrifol. Dyma’r hyn y mae llywodraeth Awstralia eisiau ei atal: pobl ifanc yn cael eu hamlygu i gynnwys sy’n anaddas i’w hoedran.
Ar 29 Tachwedd , pasiodd dau dŷ senedd Awstralia, Tŷ’r Cynrychiolwyr a’r Senedd, y Mesur Diwygio Diogelwch Ar-lein , gan ddiwygio’r oedran isaf ar gyfer cyfryngau cymdeithasol, gan wahardd pobl dan 16 oed o gyfryngau cymdeithasol. Yn bwysig, maent wedi cytuno, os na fydd y cwmnïau technoleg yn cydymffurfio, y gallent wynebu dirwyon o hyd at AU$50m (tua £25.7m) . Ni fydd y ddeddfwriaeth yn dod i rym am flwyddyn arall, ond nid yw hynny wedi ei hatal rhag achosi llawer o ddadl ledled y byd.
Un o’r eiriolwyr mwyaf dros y bil yw’r fenter ‘36 mis ’. Maent wedi bod yn pwyso am gynyddu’r oedran isaf ar gyfer defnyddio cyfryngau cymdeithasol i 16 ac wedi derbyn dros 125,000 o lofnodion ar eu deiseb. Mae’r fenter yn pwysleisio canlyniadau seicolegol cyfryngau cymdeithasol gan gynnwys caethiwed a’r broses o “ailweirio ymennydd ifanc o fewn ffenestr dyngedfennol o ddatblygiad seicolegol, gan achosi epidemig o salwch meddwl”. Maent hefyd yn cydnabod yr ymgyrch economaidd y tu ôl i gyfryngau cymdeithasol a pham y gallai hyn fod yn rhwystro unrhyw gamau a gymerir gan gewri technoleg a llywodraethau. Er enghraifft, yn 2022 yn yr Unol Daleithiau, enillodd llwyfannau cyfryngau cymdeithasol bron i $11 biliwn mewn refeniw hysbysebu gan bobl o dan 18 oed, gan wneud pobl ifanc yn adnodd amhrisiadwy iddynt.
Ar ben hynny, mae cynnydd ‘newyddion ffug’ a’r dylanwad y gallai ei gael ar syniadau pobl ifanc hefyd yn peri pryder ledled y byd ac mae’n fater y gallai’r gwaharddiad helpu i fynd i’r afael ag ef. Mae hyn yn mynd law yn llaw â phŵer algorithmau cyfryngau cymdeithasol, y dechnoleg sy’n gwylio ein hymddygiad, gan ddadansoddi pwy a beth rydym yn rhyngweithio ag ef ar-lein. Mae algorithmau yn fwy tebygol o ffafrio postiadau dadleuol oherwydd bod mwy o bobl yn rhyngweithio â nhw, ac mae cyfran fawr o’r postiadau hyn yn ymwneud â thrafodaeth wleidyddol. Gall hyn fod yn broblemus pan nad yw llwyfannau cyfryngau cymdeithasol yn tynnu’r cynnwys y profwyd ei fod yn ‘ffug’. O ganlyniad, mae hyn yn creu amgylchedd negyddol ar-lein sy’n cael ei yrru gan gynnwys pryfoclyd, gan annog ansicrwydd, dyfalu a gelyniaeth sydd â’r potensial i gyrraedd biliynau o bobl.
Ar y llaw arall, mae gwahardd cyfryngau cymdeithasol i rai dan 16 oed â’r potensial i ynysu’r rhai sy’n dibynnu ar y rhyngrwyd ar gyfer rhyngweithio cymdeithasol neu’r rhai sy’n cysylltu â theulu a ffrindiau ledled y byd. Yn yr un modd, gallai gyfyngu ar allu pobl ifanc i gael mynediad at gymorth neu wasanaethau mewn cyfnodau o argyfwng, gan waethygu canlyniadau’r problemau y maent eisoes yn eu hwynebu.
Mae Comisiwn Hawliau Dynol Awstralia hefyd wedi nodi y gallai’r gwaharddiad dorri hawliau dynol, yn enwedig ‘rhyddid mynegiant a mynediad at wybodaeth’, ‘yr hawl i addysg a datblygiad’, a’r ‘hawl i ddiwylliant, hamdden a chwarae’. Maent hefyd yn cydnabod na fydd “gwaharddiad cyffredinol yn effeithiol”, gan egluro y bydd defnyddio VPNs neu fewnbynnu oedran anghywir yn caniatáu i unigolion osgoi’r gyfraith. Os oes angen uwchlwytho dogfen adnabod i brofi oedran defnyddiwr, mae cwestiwn preifatrwydd yn dod i rym.
Er mwyn cael cipolwg mwy personol ar y ddeddfwriaeth newydd, gofynnais i bedwar Awstraliad ifanc a’u rhieni beth yw eu barn am y gwaharddiad a sut y gallai effeithio arnyn nhw ac eraill o ddydd i ddydd:
Sophie, 13 oed:
“Dw i’n meddwl ei fod yn syniad brysiog a heb ei gynllunio [o ystyried] ei fod wedi’i benderfynu mor sydyn a hyd y gwn i, doedd dim mewnbwn gan y bobl a fydd yn cael eu heffeithio. Dw i’n defnyddio cyfryngau cymdeithasol bob dydd i gyfathrebu â ffrindiau ac fel ffynhonnell adloniant. Dw i’n eithaf blin gyda’r gwaharddiad oherwydd [bydd] yn fy nhraeni i oddi wrth y rhan fwyaf o fy ffrindiau. Dw i’n meddwl ei fod yn afresymol ac mae gwaharddiad llwyr yn eithafol, ond mae’n debyg y dylid gwneud rhywbeth i godi’r cyfyngiadau oedran.”
Sam, 16 oed:
“Er bod gan gyfryngau cymdeithasol ei ochrau negyddol, mae ganddo hefyd elfennau cadarnhaol enfawr sy’n fy helpu mewn bywyd bob dydd. Rwy’n caru cyfryngau cymdeithasol; mae’n caniatáu i mi siarad â fy ffrindiau a gweld beth mae pobl ledled y byd yn ei wneud. Pe bai cyfryngau cymdeithasol wedi’u gwahardd cyn i mi droi’n 16 oed, byddwn wedi bod yn drist ac yn siomedig bod eraill wedi difetha rhywbeth rwy’n mwynhau ei ddefnyddio cymaint. Dydw i ddim yn aml yn postio ar gyfryngau cymdeithasol, ond rwy’n mwynhau cael cipolwg ar fywydau pobl ac mae llawer o fy marn yn seiliedig ar yr hyn rwy’n ei weld ar gyfryngau cymdeithasol.”
Luc, 19 oed:
“[Mae’r gwaharddiad] yn bendant yn rhywbeth y byddwn i wedi’i hoffi, yn enwedig pe bai wedi’i weithredu cyn i mi ddechrau defnyddio [cyfryngau cymdeithasol]. Fodd bynnag, pe bai wedi’i weithredu tra roeddwn i’n ei ddefnyddio, mae’n debyg y byddwn i’n ei erbyn oherwydd byddwn i’n teimlo fy mod i’n colli allan. Mae’n debyg na fyddwn i’n deall beth fyddai’n cael ei wahardd mewn gwirionedd, gan hyd yn oed ar hyn o bryd, dydw i ddim yn deall ac nid yw’r gwleidyddion chwaith. Mae cyfryngau cymdeithasol yn chwarae rhan fawr yn gymdeithasol ac yn broffesiynol a byddwn i’n debygol o geisio dod o hyd i ffordd o amgylch [y gwaharddiad] gan ei bod hi’n ymddangos y bydd yn cael ei weithredu’n wael.”
Ellie, 20 oed:
“Gyda phŵer ôl-edrych, rwy’n credu y bydd y gwaharddiad ar gyfryngau cymdeithasol yn wirioneddol fuddiol os caiff ei orfodi’n gywir. Mae tyfu i fyny a chael y pwysau a’r disgwyliadau y mae [cyfryngau cymdeithasol] yn eu gosod yn bendant yn newid sut rydych chi’n edrych ac yn ymddwyn, yn enwedig mewn ysgolion uwchradd yn Awstralia. Mae’n norm cael platfform cyfryngau cymdeithasol, ond gall fod yn niweidiol iawn ac achosi cymaint o broblemau, yn enwedig wrth fynd trwy eich blynyddoedd mwyaf sylfaenol.”
Jayne, rhiant:
“Rwy’n credu y bydd [y gwaharddiad] yn cael effaith gadarnhaol gyffredinol ac o leiaf bydd yn helpu i godi ymwybyddiaeth o agweddau negyddol cyfryngau cymdeithasol fel bwlio, caethiwed, a diwylliant ‘prynu nawr’. Fodd bynnag, alla i ddim gweld sut y bydd y gwaharddiad yn cael ei orfodi yn enwedig pan fydd plant yn dod o hyd i ffordd o’i gwmpas. Y consensws cyffredinol [ymysg rhieni] yw bod angen i lwyfannau cyfryngau cymdeithasol gymryd mwy o gyfrifoldeb am y cynnwys a rennir ar gyfryngau cymdeithasol drwy, er enghraifft, ei gwneud hi’n haws adrodd am gynnwys amhriodol. Yn lle gwaharddiad llwyr, efallai y byddai’n well rhoi rheoliadau ar waith i addysgu defnyddwyr ar ddefnydd ‘iach’ o gyfryngau cymdeithasol ac addysgu rhieni ar sicrhau bod dyfeisiau plant yn cael eu monitro.”
Dafydd, rhiant:
“Rwy’n credu y bydd yn newid cadarnhaol i blant nad ydynt wedi cael eu hamlygu i gyfryngau cymdeithasol eto. I’r rhai sydd eisoes yn ddibynnol, bydd yn cymryd ychydig flynyddoedd i elwa o unrhyw beth. Rwyf hefyd yn credu nad oes gan gyfran fawr o oedolion unrhyw syniad faint o gyfryngau cymdeithasol yw bywyd eu plant.”
Mae’n amlwg bod y gwaharddiad ar gyfryngau cymdeithasol yn fater hynod ddadleuol, gyda’r rhai sy’n cael eu heffeithio fwyaf neu sy’n agos at gael eu heffeithio yn teimlo’r teimlad mwyaf o anghyfiawnder. Fodd bynnag, nes bod y llywodraeth yn datgelu sut y byddant yn gweithredu’r gwaharddiad a pha lwyfannau fydd yn cael eu rheoleiddio, bydd yn parhau i achosi llawer o drafodaeth.
Mewn araith i’r senedd, datganodd Prif Weinidog Awstralia, Anthony Albanese, fod arweinwyr ledled y byd yn “edrych ar yr hyn rydym yn ei wneud ac yn cymeradwyo”. Ac er nad oes camau tebyg wedi’u cymryd eto yng Nghymru na’r Deyrnas Unedig yn ehangach, mae Ysgrifennydd Gwladol Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg, Peter Kyle, yn dweud bod gwaharddiad posibl yn dal i fod “ar y bwrdd” . Yn y cyfamser, mae Mesur Aelod Preifat, y Mesur Diogelu Plant (Diogelwch Digidol a Diogelu Data) , wedi’i gyflwyno i’r Senedd. Mae hwn am ddiogelu mynediad plant at wasanaethau a chynnwys digidol, ond nid yw’n glir eto pa ffurf y gallai ei chymryd.
Ysgrifennwyd gan Wirfoddolwr WCIA, Emma Lee
Adnoddau Pellach:
Canllawiau Apiau – Hwb Cymru
Herio Newyddion Ffug – Sutori Interactive
Sut mae algorithmau cyfryngau cymdeithasol wedi newid y ffordd rydym yn rhyngweithio? – Newyddion y BBC